Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Onder Gibraltar ligt zo’n 55 kilometer aan tunnels, grotendeels uitgegraven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar wie ze wil verkennen, komt niet overal binnen: grote delen zijn nog altijd verboden terrein voor het publiek.

De rots van Gibraltar

De rots van Gibraltar. Foto: iStock – roman_slavik

Wie door Gibraltar rijdt, ziet niet hoeveel gangen er onder de rots liggen. De aanleg begon al in 1782 met de Great Siege Tunnels; tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het netwerk sterk uitgebreid. Ter vergelijking: het wegennet op het schiereiland telde in 2007 ongeveer 29 kilometer, veel minder dan het tunnelstelsel. Een deel van die militaire geschiedenis kun je bezoeken, maar veel gangen blijven buiten bereik omdat ze nog voor oefeningen worden gebruikt.

De rots bood ruimte die boven de grond ontbrak

Gibraltar beslaat maar 6,7 vierkante kilometer. Op dat kleine schiereiland werd bijna 200 jaar lang in de rots gegraven, vooral door het Britse leger. Het resultaat groeide dus niet in één keer uit tot het netwerk dat er nu ligt.

De aanleg van de oudste bekende gangen begon op 25 mei 1782. Soldaten van de Soldier Artificer Company groeven ze onder leiding van luitenant J. Evelegh, een militair ingenieur die ook de gouverneur bijstond. De Great Siege Tunnels begonnen met een groep militairen die zich met gereedschap een weg door de rots baande.

In 1943 groeide het gangenstelsel razendsnel

De Great Siege Tunnels (Upper Galleries) in de rots van Gibraltar.

De Great Siege Tunnels (Upper Galleries) in de rots van Gibraltar. Beeld: James Cridland, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.

Tijdens de oorlog veranderde ook de manier van graven. In 1943 werden boren met diamantpunten gebruikt. Daarmee werd naar schatting nog eens 50 kilometer tunnel uitgegraven.

Een tunnelplan van Winston Churchill bracht de totale lengte tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog op ongeveer 52 kilometer. Dat is een schatting voor dat moment; het huidige totaal ligt iets hoger.

Goed om te weten De oudste gangen en de veel latere oorlogstunnels horen allebei bij het ondergrondse stelsel van Gibraltar. Wie een historisch deel bezoekt, ziet daardoor maar een stukje van wat er onder de rots ligt.

Open voor bezoekers betekent nog niet overal toegang

Je kunt de Great Siege Tunnels bezoeken. Voor grote delen van het stelsel geldt dat niet. De Britse marine schreef in een verslag over een bezoek van een bemanning in 2020 dat het netwerk van tunnels en grotten grotendeels buiten bereik van het publiek ligt.

Die beperking heeft ook met het huidige gebruik te maken. Volgens datzelfde verslag zijn grote stukken nog in handen van het Britse ministerie van Defensie. Andere gangen worden nog gebruikt voor militaire oefeningen.

In de jaren 1960 werd het grootste deel van het tunnelnetwerk overgedragen aan de regering van Gibraltar. Toch bleven grote delen onder beheer van Defensie. Daardoor zegt het bezoekbare deel weinig over hoeveel gangen er precies voor burgers toegankelijk zijn, want het beheer is verdeeld en toegang hangt af van het gebruik van een gang.

Een andere bestemming brengt andere regels mee

Bij een overstap van militair naar commercieel gebruik verandert er meer dan alleen wie de deur opent. Gangen die commercieel worden gebruikt, vallen onder regels voor gezondheid en veiligheid. Voor militair gebruik geldt volgens het onderzoek van Jason Dittmer uit 2026 een uitzondering op die regels.

Een overdracht betekent niet automatisch dat een tunnel meteen open kan voor bezoekers. Een gang die voor publiek gebruik bestemd wordt, krijgt namelijk met andere eisen te maken dan een gang in militair beheer. Welke delen je kunt bekijken, hangt af van hun huidige bestemming.

Over de studie

Onderzoeker Jason Dittmer bestudeerde in 2026 hoe de tunnels van Gibraltar in oorlogstijd en in vredestijd worden gebruikt. Daarbij keek hij ook naar het verschil in veiligheidsregels tussen militair en commercieel gebruik. Dat onderscheid blijft van belang zodra een gang een nieuwe bestemming krijgt.