Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

In het Twenthe-Rijngebied liggen 270 zoutcavernes. De oude holtes verschillen in stabiliteit. Staatstoezicht op de Mijnen telde in 2021 61 cavernes die mogelijk instabiel zijn of worden; acuut gevaar ziet de toezichthouder niet.

Het gat van Hengelo

Het gat van Hengelo. Foto: ResearchGate

Bij de Havenweg in Hengelo ontstond in 1991 binnen enkele uren een krater van dertig meter breed, nadat een oude zoutholte was ingestort. Onder de omgeving van Hengelo en Enschede liggen meer cavernes die met de oudere mijnbouwtechniek van vóór 1975 zijn aangelegd; de categorie omvat slechts een deel van de zoutholtes in het gebied. Nobian vult zulke potentieel instabiele holtes sinds 2007 preventief op, en kreeg in 2025 akkoord voor een plan om een twintigtal ervan deels te vullen en af te sluiten. Bij de overige oude holtes blijft bodemdaling of een nieuw gat in de grond een risico.

Wat gaat er mis onder onze voeten?

Op ruim 20 vierkante kilometer rond Hengelo en Enschede liggen zoutholtes dicht bij elkaar. Ongeveer 60 zijn nog in gebruik; de zoutwinning is inmiddels uitgebreid naar Beckum. Volgens Nobian begon de aanleg van de holtes die het bedrijf als potentieel instabiel aanmerkt tussen 1958 en 1975. Deze holtes beslaan een deel van het gebied.

Bij 37 tot 41 van die oudere holtes is in tellingen uit verschillende jaren rekening gehouden met een zinkgat: een gat in het aardoppervlak dat tientallen meters breed kan worden. Dat is iets anders dan gewone bodemdaling. Het aantal verschilt per telling en peildatum, onder meer doordat holtes intussen worden aangepakt.

Goed om te weten Zoutwinning in Twente begon in 1918. Een deel van de ondergrondse holtes is dus al vele tientallen jaren oud.

Onder de vuilstort zit een extra lastig geval

De meest instabiele holtes liggen volgens de beschikbare gegevens op en rond het terrein van afvalverwerker Twence in Hengelo. Onder de vuilstort liggen twee cavernes uit de jaren 50 die als potentieel instabiel zijn aangemerkt. Tijdens boringen die Nobian op verzoek van Staatstoezicht op de Mijnen uitvoerde, bleek een van de twee cavernes spoorloos: waarschijnlijk ingestort of met puin gevuld.

Bij boringen in opdracht van Staatstoezicht op de Mijnen kon Nobian een van die twee cavernes niet terugvinden. De waarschijnlijkste verklaringen zijn dat de holte is ingestort of met puin is gevuld en daardoor stabiel werd. Hans Vijlbrief, destijds staatssecretaris van Mijnbouw, vond dat de vuilstort niet boven op deze cavernes had moeten komen. De provincie had er ruim 30 jaar eerder wel toestemming voor gegeven.

Vullen, meten en blijven opletten

Voor de holtes die wél bereikbaar zijn, gebruikt Nobian bodemeigen materiaal.

  • Volgens een telling uit dat jaar waren in 2020 20 cavernes gevuld met kalk en gips, terwijl op dat moment nog 41 holtes als potentieel instabiel golden.
  • Bij oudere cavernes kan Nobian daarnaast pekel terugpompen om plotselinge instorting te helpen voorkomen.
  • Een seismisch meetnetwerk volgt sinds 2016 ook bewegingen in de ondergrond.

Die maatregelen nemen de opgave niet in één keer weg. Nobian en Staatstoezicht op de Mijnen achten plotselinge instorting zeer onwaarschijnlijk, maar wijzen erop dat op lange termijn zonder ingrijpen nog altijd verzakking of instorting mogelijk is. Ook na het ingrijpen bij een holte moet de bodem gevolgd worden.

De controle gaat door, ook zonder verscherpt toezicht

In 2016 plaatste Staatstoezicht op de Mijnen Nobian onder verscherpt toezicht, onder meer omdat lekkages bij de zoutwinning niet onder controle waren. In 2021 waarschuwde de toezichthouder het bedrijf ook voor boringen in het buitengebied tussen Hengelo en Enschede: daarbij had Nobian zich niet aan het winningsplan gehouden.

Op 11 augustus 2025 beëindigde de toezichthouder het verscherpte toezicht in Twente, nadat Nobian een plan had ingediend om mogelijk onveilige cavernes binnen een overzichtelijk aantal jaren te vullen. Het bedrijf viel daarmee weer onder regulier toezicht. Nobian en Staatstoezicht op de Mijnen hebben nog geen concrete einddatum bekendgemaakt voor het stabiliseren van alle risicovolle cavernes.

Over het onderzoek

De aantallen beschrijven niet allemaal hetzelfde. Staatstoezicht op de Mijnen telde holtes die mogelijk instabiel zijn of kunnen worden; de documentatie van het Landelijk Afvalbeheerplan toetst aan de huidige stabiliteitsnormen. Volgens die documentatie uit 2024 voldeden ongeveer 40 cavernes niet aan die normen. De overige 230 golden als stabiel of inherent veilig.