Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Toen archeologen de trap in de zoutmijn van Hallstatt ontdekten, leek het alsof mijnwerkers er gisteren nog overheen hadden gelopen. De trap dateert uit 1344 en 1343 voor Christus. Hoe kon het hout zo lang intact blijven?
De oudtste trap ter wereld, in Hallstatt, Oostenrijk. Foto: Natuurhistorisch Museum Wenen, AW Rausch
Een houten trap is gemaakt om op te lopen, niet om duizenden jaren onder de grond te blijven staan. Het bouwwerk in Hallstatt maakt deel uit van een zoutwinningsgebied uit de bronstijd en geeft een zeldzaam inkijkje in het werk van de mijnwerkers daar. Opgravingsleider Hans Reschreiter noemt het de oudste houten trap die tot nu toe in Europa is gevonden. Om de leeftijd vast te stellen, onderzochten wetenschappers achttien houtmonsters en bouwden ze een eigen jaarringkalender voor het gebied op.
Het zout hield het hout stevig
Bij de opgraving in 2004 bleek dat de houten constructie nog volledig intact was. Dat is voor hout uit de bronstijd uitzonderlijk. Het zout in de mijn had de groei van houtrottende schimmels onderdrukt, waardoor de trap zijn stevigheid behield.
Die bescherming had wel een keerzijde. Zoutminnende micro-organismen kunnen het hout alsnog aantasten. Een wetenschappelijke studie naar de trap wees ook op schade door zoutkristallen. Een plek die hout duizenden jaren heeft bewaard, is dus niet vanzelf de beste plek om het daarna aan de lucht te laten staan.
De trap bleek ruim 200 jaar ouder dan verwacht
De datering bracht een verrassing. Het hout bleek meer dan 200 jaar ouder dan archeologen eerst dachten. De onderzoekers konden zelfs onderscheid maken tussen de bouwmomenten van het bovenste en het onderste deel. De datering geeft ook informatie over de volgorde waarin er werd gebouwd.
Daar zit een bijzonder detail in. Het hout van het bovenste deel is gedateerd op 1344 voor Christus, dat van het onderste deel op 1343 voor Christus. Die uitkomst klinkt misschien omgekeerd als je van onder naar boven naar een trap kijkt. Maar jaarringen geven aan wanneer het gebruikte hout werd gekapt; ze vertellen niet op welke trede een mijnwerker als eerste zijn voet zette.
Hallstatt was al lang vóór de trap een mijngebied
De vondst staat niet op zichzelf. De geschiedenis van de zoutwinning bij Hallstatt gaat terug tot circa 5.000 voor Christus. Exploitant Salzwelten noemt het gebied daarom de oudste zoutmijn ter wereld. De trap laat zien hoe mensen daar in de bronstijd hun werk ondergronds bereikbaar maakten.
Goed om te weten Hallstatt gaf ook zijn naam aan de Hallstattcultuur, een archeologische periode van circa 800 tot 400 voor Christus. De houten trap is dus veel ouder dan de periode die die naam draagt.
In Hallstatt is het hout uit de bronstijd bewaard gebleven. Van oude mijnbouw blijven vaak sporen in de grond over, maar een complete houten constructie geeft een directer beeld van het werk. Je kijkt hier naar een bouwwerk dat stevig genoeg moest zijn om in een zoutmijn te gebruiken, en waarvan de onderdelen nu nog te onderzoeken zijn.
Bewaren vraagt nu om andere omstandigheden
Vanwege het risico op aantasting besloten restauratoren en houtexperts van de Universiteit voor Bodencultuur Wenen de trap in een droge omgeving onder te brengen. Daarmee veranderde de opgave: het zout had het hout eeuwenlang beschermd tegen schimmels, terwijl onderzoekers nu ook rekening moesten houden met organismen die juist goed tegen zout kunnen.
Het Natural History Museum Wenen en Salzwelten maakten samen een speciale vitrine in de mijn. De inrichting moest de trap beschermen en tegelijk zichtbaar houden voor bezoekers.
- De vitrine ging open in mei 2015.
- De trap bestaat uit meer dan 70 houten onderdelen.
- Die onderdelen liggen ingebed in fijn zoutstof.
Zo blijft de vondst te zien op de plek waar het verhaal zich afspeelt. De vitrine maakt ook duidelijk waarom conserveren bij deze trap zo nauw luistert: een verandering in de omgeving kan gevolgen hebben voor hout dat zo lang onder de grond lag.
Over de studie
Onderzoekers van de Universiteit voor Bodencultuur Wenen gebruikten jaarringen om het hout te dateren. Bij die methode vergelijk je het patroon van brede en smalle groeiringen met hout waarvan de leeftijd al bekend is. Voor Hallstatt konden ze bestaande vergelijkingsreeksen grotendeels niet gebruiken.
Daarom bouwden ze een eigen reeks op voor sparren- en dennenhout uit het gebied. Die jaarringkalender reikt 3.500 jaar terug en maakte een nauwkeurige datering van het hout uit de mijn mogelijk.
