Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Sinds de zomer van 2025 onderzoeken wetenschappers in Bremerhaven de luchtbelletjes uit de 2.800 meter lange ijskern van Beyond EPICA. Ze zoeken daarin naar aanwijzingen over broeikasgassen in de tijd dat het ritme van de ijstijden veranderde.
Lucht werd een miljoen jaar bewaard onder het ijs. Foto: iStock – Hanne Kobaek
Een vriezer houdt eten maanden goed; op Little Dome C in Oost-Antarctica bleef lucht meer dan een miljoen jaar in ijs opgesloten. Boorders bereikten daar in januari 2025 het gesteente onder het ijsschild en haalden een ononderbroken klimaatarchief boven dat verder teruggaat dan de 800.000 jaar van de eerdere EPICA-kern. Sinds 2025 meten onderzoekers de ingesloten lucht. Die metingen kunnen CO2-gegevens uit het verre verleden opleveren.
Het ijs maakte een lange reis
Een ijskern haal je niet in 1 stuk uit Antarctica. De segmenten van Beyond EPICA verlieten het continent in maart 2025 aan boord van het onderzoeksschip RV Laura Bassi. Tijdens die reis bleven ze bewaard bij -50 °C. Voor 16 april stond hun aankomst in Europa gepland.
Daarna nam het Alfred Wegener Institute de kern onder handen. De luchtbelletjes in het oude ijs zijn nodig om de samenstelling van de vroegere atmosfeer rechtstreeks te meten. Het gaat dus om lucht die echt bewaard is gebleven, in plaats van een schatting op basis van andere sporen.
Waarom veranderde het ritme van de ijstijden?
De onderzoekers richten zich vooral op een periode tussen 900.000 en 1,2 miljoen jaar geleden. Toen veranderde het ritme waarin ijstijden elkaar opvolgden. Die periode heet de overgang in het Midden-Pleistoceen. De naam is ingewikkeld; de vraag erachter is helder: wat gebeurde er destijds met de broeikasgassen?
Carlo Barbante, coördinator van Beyond EPICA en hoogleraar aan de Ca’ Foscari-universiteit van Venetië, verwacht dat de kern daarover informatie oplevert. Met lucht uit de belletjes kunnen onderzoekers nagaan hoe de concentraties broeikasgassen zich tijdens die overgang ontwikkelden. Zo krijgen ze een beter beeld van de rol die CO2 bij klimaatverandering in het verleden speelde.
Dat was met het vorige archief lastig te onderzoeken. Het eerdere EPICA-project werd in 2008 afgerond; de kern daarvan reikte tot een tijd vóór de overgang begon, maar dekte die hele periode niet. De oudere lagen van Beyond EPICA moeten juist zicht geven op het stuk klimaatgeschiedenis dat ontbrak.
Een directe meting, nog zonder volledige CO2-reeks
De bellen kunnen laten zien welke broeikasgassen in de oude lucht zaten. Een meting aan opgesloten lucht verschilt van een reconstructie die onderzoekers uit indirecte aanwijzingen moeten opbouwen. Voor de oudste lagen zijn concrete CO2- en methaanwaarden per tijdvak nog niet bekendgemaakt.
Dat het patroon van ijstijden veranderde, weten onderzoekers al. De gasmetingen kunnen helpen bepalen hoe de atmosfeer in dezelfde periode veranderde. Pas met die waarden kunnen ze de ontwikkelingen nauwkeuriger naast elkaar leggen.
CO2-concentraties van nu en vroeger
De oude lucht geeft ook een ijkpunt voor het huidige klimaat. Barbante wijst erop dat de CO2-concentratie van nu al ver boven de hoogste waarde uit de eerder onderzochte periode ligt:
“Vandaag zien we CO2-concentraties die 50 procent boven de hoogste niveaus liggen die de afgelopen 800.000 jaar zijn gemeten.”
Carlo Barbante
Die vergelijking met 800.000 jaar komt uit het bestaande klimaatarchief, niet uit definitieve metingen aan het oudste deel van de nieuwe kern. Nederlandse onderzoeksinstellingen doen mee aan het onderzoek, en het KNMI gebruikt ijskernen om de klimaatgeschiedenis te reconstrueren. De volgende stap is een reeks gasmetingen uit de oudste lagen waarmee onderzoekers de overgang tussen de ijstijden kunnen onderzoeken.
Over de studie
Beyond EPICA – Oldest Ice begon in 2019 als een project van zeven jaar. De Europese Commissie stelde er 11 miljoen euro voor beschikbaar. Het samenwerkingsverband telt twaalf onderzoeksinstellingen uit tien Europese landen en wordt gecoördineerd door Barbante, ook directeur van het Institute of Polar Sciences van de Italiaanse onderzoeksraad CNR.
In het ijslaboratorium snijdt het team de kern in delen en onderzoekt het ijs en de ingesloten lucht, onder meer door ijs te smelten en afzonderlijke luchtbelletjes te bestuderen. Daarmee bouwen de onderzoekers voort op de eerdere EPICA-metingen. De verwerking van de nieuwe kern moet voor het eerst CO2- en methaanwaarden per tijdvak uit de oudste lagen opleveren.
