Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Na twee zomers zonder landelijke hittegolf volgde in 2026 één officiële hittegolf in De Bilt, naast meerdere regionale reeksen. De Noord-Atlantische Oceaan speelt mee in dat Europese patroon, El Niño is daarvoor geen verklaring.
Al die hittegolven vragen om verkoeling. Foto: iStock – Yury Karamanenko
Wie eind juni buiten stond, voelde hoe uitzonderlijk de zomer kon worden: in Ell liep het kwik op 26 juni op tot 39,4 graden. Met gemiddeld 19,3 graden werd 2026 vervolgens de warmste Nederlandse zomer sinds het begin van de metingen in 1901. Achter die hittekaart gaat een samenspel schuil van opwarming, land en zee en een straalstroom die langdurig weer kan vastzetten. Daarbij verdient vooral de Noord-Atlantische Oceaan aandacht, terwijl El Niño niet zomaar als verklaring voor de Europese hitte kan worden opgevoerd.
De hitte bleef ook buiten De Bilt doorgaan
Een landelijke hittegolf is strenger dan je misschien denkt. Het KNMI telt pas mee als het in De Bilt minstens vijf dagen achter elkaar 25°C of warmer is, waarvan minstens drie dagen 30°C of warmer.
- De landelijke reeks liep van 18 tot en met 29 juni, dus twaalf dagen.
- Daarin zaten vijf tropische dagen met minstens 30°C.
- Op 13 en 14 augustus werd in delen van Limburg, Noord-Brabant en Zeeland de vijfde regionale hittegolf van 2026 geregistreerd.
Die regionale telling werkt per meetstation. Daardoor kan het in een deel van het land langdurig heet zijn, terwijl De Bilt net buiten de officiële KNMI-grens blijft. Dat was ook in delen van Engeland het geval tijdens de augustusreeks.
2023 en 2024 lieten zien hoe scherp die meetlat is
In 2023 en 2024 haalde Nederland de landelijke KNMI-norm geen enkele keer. Toch waren er dat jaar drie regionale reeksen.
2024 bleef zelfs overal onder de grens. Geen enkel regionaal KNMI-station registreerde toen een hittegolf, terwijl er in 2025 weer één landelijke reeks volgde, van 29 juni tot en met 2 juli.
Goed om te weten
Een hittegolf is in Nederland dus geen landelijk gemiddelde. De officiële status hangt volledig af van de metingen in De Bilt.
De Atlantische Oceaan duwt mee aan de straalstroom
In de Noord-Atlantische Oceaan ligt een gebied met relatief koud zeewater, de zogeheten cold blob. Die hangt samen met een verzwakkende AMOC, een groot systeem van oceaanstromingen dat warmte over de Atlantische Oceaan verplaatst.
Dat koudere gebied kan de dubbele straalstroom versterken. Zo’n dubbele luchtstroom hoog boven ons hoofd kan weerpatronen langer op hun plek houden, waardoor warme lucht langer boven Europa blijft hangen.
El Niño past niet in die verklaring. Dit verschijnsel speelt vooral rond de Stille Oceaan, en klimaatwetenschapper Friederike Otto van Imperial College London en weerplatform-oprichter Ioanna Vergini koppelen de Europese hitte van 2026 er daarom niet rechtstreeks aan. Zij wijzen klimaatverandering aan als de doorslaggevende factor.
Warm land en koelere zee maken hitte hardnekkiger
KNMI-klimaatonderzoeker Dim Coumou ziet dat het temperatuurverschil tussen land en zee toeneemt. Dat verschil helpt dubbele straalstromen langer bestaan, precies de omstandigheden waarin hittegolven in Europa, ook in Nederland, intenser kunnen worden.
Daar komt de algemene opwarming bovenop. Hittegolven komen daardoor vaker voor, duren langer en worden heter, terwijl een reeks als die van juni 2026 honderd jaar geleden vrijwel ondenkbaar was.
De oceanen warmen ondertussen flink mee. De gemiddelde temperatuur van het zeeoppervlak wereldwijd kwam in juli 2026 uit op 20,96°C, de hoogste waarde die ooit in die maand is gemeten.
Over het onderzoek
De Nederlandse temperatuur- en hittegolfcijfers komen uit de meetreeksen van het KNMI, waaronder het zomeroverzicht van 2026. De officiële hittegolfdefinitie is eveneens door het KNMI vastgelegd.
Voor de bredere Europese en mondiale context gebruiken klimaatonderzoekers ook gegevens van Copernicus, het Europese klimaatobservatiesysteem. Daarmee worden onder meer de temperatuur van de wereldzeeën en veranderingen in de atmosfeer gevolgd.
