Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Van 1964 tot 1988 hield de Deutsche Bundesbank in de Moezelstreek een geheime voorraad noodgeld achter de hand. De bunker is nu een museum, maar waarom dat geld daar lag, ligt minder voor de hand dan je misschien denkt.
In het Duitse Cochem liepen toeristen decennia lang over miljarden aan verborgen geld. Foto: iStock – Credit:saiko3p
Wie door Cochem-Cond aan de Moezel loopt, verwacht geen kluis zo’n dertig meter onder de grond. Toch lag daar tijdens de Koude Oorlog een voorraad van 15 miljard D-mark, in biljetten van de geheime muntserie BBk II. Die bleef 24 jaar onaangeroerd, terwijl bijna niemand wist dat ze bestond. De titel roept het beeld op van een Russische invasie, maar de inhoud van de kluis wijst op een andere angst: wat als de gewone mark zijn waarde zou verliezen?
De kluis begon met een stuk grond
Voor de kluis kon worden gebouwd, kocht de Deutsche Bundesbank in Cond verschillende percelen. Samen besloegen die 9.000 vierkante meter. Tussen 1962 en 1964 liet de bank er een ondergronds gebouw aanleggen, op korte afstand van de wijngaarden waar bezoekers Cochem van kennen.
De bunker zelf was ongeveer 1.500 vierkante meter groot. Dat is flink voor een plek die aan het zicht onttrokken moest blijven. Boven de grond zag je niet hoeveel ruimte er onder de wijk lag. Het ging ook om meer dan een afgesloten opslagkamer. Het gebouw kreeg voorzieningen waarmee mensen er bij een ramp konden blijven.
Goed om te weten De officiële naam van de opslagplaats was Lagerstätte Cochem-Cond. Wie die naam niet kende, zou er nauwelijks uit opmaken wat de Bundesbank er bewaarde.
De grootste zorg zat in de waarde van de mark
De geheime biljetten ter waarde van 15 miljard D-mark hadden van 1964 tot 1988 een heel specifiek doel. De Bundesbank wilde vervangend geld kunnen uitgeven als er zoveel vals geld in omloop kwam dat de gewone mark aan waarde verloor. Ook een economische crisis kon zo’n ingreep nodig maken. Dan moest een nieuwe serie biljetten klaar liggen.
BBk II was de naam van die vervangende serie. Je kon er destijds niet mee betalen. De biljetten waren bedoeld om pas in een noodsituatie de bestaande mark te vervangen. Dat maakt de kluis ook zo ongewoon. De Bundesbank hield er een alternatief voor de munt zelf achter de hand.
Ook voor mensen moest de bunker het volhouden
De ontwerpers hielden rekening met een kernoorlog. In dat geval moest de bunker onderdak kunnen bieden aan 80 mensen, voor maximaal twee weken. Daarvoor waren eigen voorzieningen nodig. Zonder elektriciteit, drinkwater of frisse lucht zou zelfs een zwaar beveiligde kluis weinig bescherming bieden.
De uitrusting laat zien hoe concreet die voorbereiding was:
- Dieselgeneratoren konden stroom leveren, met 18.000 liter brandstof in reserve.
- Een diepe put en een tank van 40.000 liter moesten voor drinkwater zorgen.
- Een zandfilter moest de lucht zuiveren die de bunker binnenkwam.
Die voorraden waren berekend op een tijdelijk verblijf. De bunker moest mensen door de eerste periode van een kernoorlog helpen, terwijl de opgeslagen biljetten klaar lagen voor een heel ander probleem, namelijk een geldstelsel dat zijn vertrouwen verloor. Zo kwamen de militaire dreiging en de angst voor financiële ontwrichting op dezelfde plek samen.
De biljetten verdwenen vóór de Muur viel
Het noodgeld werd in 1988 vernietigd. De Berlijnse Muur stond toen nog. Die viel pas in 1989. De kluis bleef na de vernietiging aanvankelijk leeg. Daarmee eindigde het plan om vanuit Cochem een vervangende munt achter de hand te houden.
In 1994 verkocht de Bundesbank het gebouw. De kluis was dus nog aanwezig, maar had haar oorspronkelijke taak verloren. Wat ooit zo geheim mogelijk moest blijven, kon daarna een andere bestemming krijgen. De ondergrondse ruimtes boden nu juist de kans om te laten zien hoe ver de voorbereidingen tijdens de Koude Oorlog gingen.
Nu kun je de voormalige kluis in
Sinds maart 2016 is de bunker een museum waar individuele bezoekers met een rondleiding naar binnen kunnen. Het oorspronkelijke noodgeld is er niet meer. Kunsthistorica Antonia Mentel laat in de voormalige kluisruimte wel nadrukken van de biljetten zien. Zo krijgen bezoekers alsnog een beeld van het geld dat ooit klaar lag om de gewone mark te vervangen.
De plek wordt nu bewaard als documentatie van die voorbereiding. In november 2025 werd het museum door het ministerie van Cultuur onderscheiden als museum van de maand.
