Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten Britse militaire wetenschappers Gruinard Island voor proeven met miltvuur. Het eiland bleef daarna 48 jaar gesloten voor bezoekers, tot het Verenigd Koninkrijk het op 24 april 1990 weer veilig verklaarde.
Gezicht op Gruinard Island, het Schotse eiland dat decennialang met miltvuur besmet was. Beeld: Kevin Walsh from Oxford, England, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.
Bij een militaire proef werden in 1942 bommen met gedroogde miltvuursporen tot ontploffing gebracht boven zo’n tachtig vastgebonden schapen, die allemaal stierven. Toen actievoerders in 1981 grond van het eiland op het vasteland verspreidden om de Britse overheid onder druk te zetten, werd duidelijk hoe groot de angst rond die vergeten proef nog was en waarom een schoonmaak met formaldehyde en het afgraven van de toplaag nodig werd geacht.
Een eiland in lockdown, maar dan extreem
Gruinard Island ligt voor de noordwestkust van Schotland en heeft geen bewoners. De afsluiting ervan werd de langste eilandquarantaine ooit: bezoekers bleven er 48 jaar weg.
Miltvuursporen kunnen tientallen jaren in de grond overleven. De militaire wetenschappers van Porton Down hadden in 1942 nog geen volledig beeld van die hardnekkigheid. Een besmet eiland bleek niet vanzelf weer veilig zodra de oorlog voorbij was.
Een tijdbom in de bodem
De risico’s bleven niet binnen de kustlijn. In 1943 dreef een dood, besmet schaap van Gruinard naar het Schotse vasteland, waar daarna ook vee stierf. De overheid betaalde getroffen boeren destijds in het geheim een vergoeding.
Waarschuwingsborden maakten duidelijk dat aan land gaan verboden was. Miltvuursporen kunnen in de bodem wachten tot mens of dier ze opnieuw opwervelt of binnenkrijgt.
“Tegen de tijd dat u deze verklaring leest, is de campagne al in volle gang.”
Dark Harvest Commando, actiegroep van de Scottish Citizen Army
Actievoerders brachten de zaak weer op scherp
Dark Harvest Commando eiste in 1981 dat het Britse ministerie van Defensie het eiland eindelijk zou ontsmetten. De groep beweerde grond van Gruinard te hebben meegenomen en die op het vasteland te hebben verspreid, onder meer bij het laboratoriumcomplex Porton Down.
Op 9 en 10 oktober 1981 stuurde de groep brieven naar grote Schotse redacties, waaronder de Glasgow Herald. Later claimden de actievoerders ook grond in Blackpool te hebben achtergelaten. De dreiging zette de overheid onder druk, omdat niemand kon uitsluiten dat de aarde werkelijk van het eiland kwam.
280 ton formaldehyde voor een kaal eiland
In 1986 begon het ministerie van Defensie met de schoonmaak. Over Gruinard ging een oplossing van ongeveer 280 ton formaldehyde, verdund met zo’n 2.000 ton zeewater.
De zwaarst vervuilde bovenlaag van de grond werd weggehaald. Die operatie kostte ongeveer een half miljoen pond.
- De ontsmetting startte in 1986.
- Formaldehyde werd gemengd met 2.000 ton zeewater.
- Daarna werd de meest besmette grond verwijderd.
Schapen moesten het laatste bewijs leveren
Na de schoonmaak werd een kudde schapen op Gruinard losgelaten. De dieren bleven gezond, en dat gold als bewijs dat er geen gevaarlijke besmetting meer in de bodem zat.
Op 24 april 1990 werd het eiland officieel veilig verklaard en verdwenen de waarschuwingsborden. De erfgenamen van de oorspronkelijke eigenaar kochten Gruinard datzelfde jaar terug voor 500 pond, precies het bedrag dat de overheid er in 1942 voor had betaald.
Een open eiland met een beladen verleden
Gruinard is nog altijd onbewoond, maar bezoekers mogen er inmiddels aan land. Een proef uit oorlogstijd bepaalde bijna een halve eeuw lang wie het eiland mocht betreden.
Wie er nu naartoe gaat, treft geen quarantainehekken meer aan. De terugkoop voor 500 pond, evenveel als de overheid in 1942 betaalde, markeerde het officiële einde van bijna vijftig jaar afzondering.
