Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Al sinds 1915 verschijnen op Racetrack Playa in Death Valley lange sporen achter stenen die soms driehonderd kilo wegen. Onderzoekers zagen pas in 2014 hoe de rotsen daadwerkelijk in beweging komen.
Rotsen lijke uit zichzelf door de woestijn te bewegen. Foto: iStock – radimekCZ
Jarenlang voedden de onverklaarbare banen op Racetrack Playa speculaties, van harde wind na regen tot magnetische krachten diep in de bodem. In 2011 presenteerde planeetonderzoeker Ralph Lorenz met collega’s een model dat het raadsel een stuk tastbaarder maakte. Maar een overtuigende verklaring op papier is iets anders dan begrijpen wat er op zo’n afgelegen, kurkdroge vlakte werkelijk gebeurt.
Op een oude meerbodem blijft elke kras liggen
Racetrack Playa ligt in het noordwesten van Death Valley National Park, tussen de Cottonwood Mountains. Het is een opgedroogde meerbodem, een vlakke, harde ondergrond waar sporen opvallend lang intact kunnen blijven. Juist daardoor zie je er lijnen die soms kaarsrecht lijken, maar ook plotseling een bocht maken.
De stenen bestaan vooral uit dolomiet en syeniet, twee taaie gesteenten die uit de omliggende bergen op de vlakte zijn beland. De bodem is meestal droog en gebarsten, maar verandert na neerslag tijdelijk in een zachte modderlaag.
Een schaal met zand bracht de oplossing dichtbij
Op Racetrack Playa worden een waterpas en kompas gebruikt om het spoor van een verplaatste rots te onderzoeken. Beeld: NASA Goddard Space Flight Center from Greenbelt, MD, USA, Public domain, via Wikimedia Commons.
Ralph Lorenz van het Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory (APL) in Laurel, Maryland, kende het gebied al uit zijn werk met weerstations voor NASA. Death Valley geldt door zijn extreme, droge klimaat als een bruikbare aardse vergelijking voor delen van Mars. De beslissende proef van Lorenz was verrassend klein.
Hij zette een bevroren steen, ingesloten in ijs, in een bak met water en zand. Toen hij er lucht overheen blies, begon de steen te schuiven en trok hij een zichtbaar spoor door het zand. Zo kon Lorenz in het klein laten zien wat op Racetrack Playa onder de juiste omstandigheden gebeurt.
Goed om te weten
Een bevroren steen kan in dit proces als de kiel van een boot werken: het ijs eromheen drijft, terwijl de steen de zachte bodem raakt.
De wind hoeft helemaal niet hard te waaien
De natuur heeft wel een behoorlijk precies recept nodig. Eerst valt er regen, waarna nachtvorst een dunne ijslaag rond de stenen vormt. Als het waterpeil daarna een beetje verandert, kan die laag loskomen van de ondergrond en gaan drijven.
- Een laagje water maakt de meerbodem modderig en glad.
- Een dunne plaat ijs sluit een steen tijdelijk in.
- Wind van enkele meters per seconde duwt het geheel langzaam vooruit.
De steen beweegt dus mee met een drijvende ijsplaat, terwijl hij onderin een groef trekt door de modder. Dat verklaart ook waarom een spoor soms van richting verandert, doordat de wind en het drijvende ijs samen de koers bepalen. Een zware rots hoeft daarbij niet opgetild te worden.
De apparatuur hoefde geen tien jaar te wachten
De latere meetcampagne, geleid door Richard D. Norris van Scripps Institution of Oceanography (UC San Diego), was opgezet met het idee dat het vastleggen van beweging misschien vijf tot tien jaar zou duren. Het benodigde weer deed zich veel sneller voor. Daardoor konden de waarnemingen het eerder berekende mechanisme toetsen onder echte omstandigheden, op de vlakte zelf.
Het raadsel van Racetrack Playa bleek te draaien om water, nachtvorst en een zacht briesje, een zeldzame combinatie die precies op het juiste moment samenkomt.
Wat we nog kunnen leren van een schuivende steen
Het experiment van Lorenz laat zien waarom schaalmodellen zo nuttig zijn. In een bak met zand werden dezelfde basisregels zichtbaar als op een uitgestrekte meerbodem: ijs kan drijven, wind kan duwen en natte grond kan meegeven.
Op Racetrack Playa blijven onderzoekers ondertussen afhankelijk van zeldzame natte en koude perioden. Pas wanneer regen, vorst, ondiep water en wind opnieuw samenvallen, ontstaan er weer verse sporen op de vlakte.
