De elektriciteitsvraag in Nederlandse provincies groeit zó snel, dat zij hun eigen plannen niet meer kunnen waarmaken. Als provincies hun huidige plannen doorzetten – van uitbreidende industrieclusters tot nieuwe datacenters – neemt de elektriciteitsvraag in sommige regio’s toe met 350 tot 400 procent richting 2050. Om dat bij te benen zou de duurzame opwekcapaciteit moeten vertienvoudigen, een opgave die ruimtelijk simpelweg onmogelijk is. Dat blijkt uit het nieuwe onderzoek ‘Omgaan met provinciale schaarste’, uitgevoerd door CE Delft in opdracht van de Natuur en Milieufederaties.
De olifant in de kamer: schaarste
Het recente rapport Wennink geeft ook de energiedilemma’s weer, maar gaat niet in op een cruciaal aspect: schaarste. Schaarste aan ruimte en daarmee schaarste aan wat Nederland zelf duurzaam kan opwekken. Alleen al voor de benodigde zonopwek is in 2050 zo’n 27.000-48.000 hectare extra nodig – een gebied zo groot als één tot twee keer de hele gemeente Amsterdam. Ook nieuwe hoogspanningsverbindingen en stedelijke netverzwaring vraagt veel ruimte.
Het onderzoek laat zien dat de energievraag voorbijgaat aan de grenzen van onze ruimte. Veel provincies kunnen hun toekomstige elektriciteitsvraag niet dekken. Annie van de Pas, directeur-bestuurder van de Natuur en Milieufederaties: “Ruimte en netcapaciteit zijn beperkt. Zonder landelijke regie, duidelijke keuzes, een stevige inzet op besparing en slimmer ruimtegebruik spelen we provincies mogelijk tegen elkaar uit en groeit de ongelijkheid in toegang tot energie.”
Provincies raken in het rood
Uit het rapport blijkt dat vrijwel alle provincies in de knel komen, maar op verschillende manieren:
- Groningen en Zeeland zien de sterkste relatieve groei door industrie
- Noord- en Zuid-Holland en Noord-Brabant krijgen de grootste absolute toename van de vraag.
- Utrecht, Limburg, Noord-Holland, Overijssel, Zuid-Holland en Gelderland kunnen volgens de CE Delft-analyse nooit voldoende duurzame energie opwekken om hun toekomstige vraag te dekken.
Om de totale vraag te volgen, zou de duurzame opwek op land moeten vertienvoudigen; een ruimtelijke onmogelijkheid.
Uitstellen van keuzes leidt tot tekorten
Die schaarste maakt keuzes onontkoombaar. Vooral energie-intensieve industrie en datacenters drijven de vraag op, terwijl ruimte en netcapaciteit al op slot zitten. Grootverbruikers krijgen voorrang, ondanks hun soms beperkte maatschappelijke waarde: datacenters claimen bijvoorbeeld veel netcapaciteit, maar leveren weinig banen op. Terwijl ook industrieën die we op de langere termijn minder hard nodig hebben nu grote aansluitingen opeisen. Het gevolg is dat woningbouw, mkb en maatschappelijke voorzieningen steeds vaker zullen worden verdrongen.
Van de Pas: “Door niet te kiezen creëren we energietekorten. We moeten durven te sturen op grootverbruikers die ook echt bijdragen aan het toekomstige verdienvermogen van Nederland.”
Prioritering onvermijdelijk
Het onderzoek benadrukt dat de kernvraag niet langer is hoeveel energie we kunnen opwekken, maar waarvoor we die energie willen gebruiken. “Als we alle energieslurpers vrij spel blijven geven, blijven wonen, toekomstgerichte bedrijvigheid en natuurherstel achteraan in de rij staan. En dan komen we op een punt dat er straks niet meer te kiezen valt. Omdat nieuwbouwwoningen en andere belangrijke energievragers niet meer kunnen worden aangesloten en we onze natuur niet voldoende kunnen herstellen. We moeten de discussie durven aangaan: van en voor wie is onze energie? Is die, bijvoorbeeld, voor de kunstmestfabriek, of sluiten we daarmee nieuwe woningen aan?”, besluit Van de Pas.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
