Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Wünsdorf was het hoofdkwartier van de Sovjetstrijdkrachten in Duitsland, tot de troepen in 1994 vertrokken. Wat ze achterlieten, beperkt zich niet tot wat je boven de grond kunt zien.
Het hoofdkwartier van de voormalige Sovjettroepen in Wünsdorf. Foto: iStock – Hermsdorf
Voor een oud officiersgebouw staat nog altijd een standbeeld van Lenin. In Wünsdorf, zo’n veertig kilometer ten zuiden van Berlijn, mochten Oost-Duitsers tijdens de Sovjetperiode niet in de buurt van het militaire terrein komen. Bewoners van omliggende dorpen noemden het daarom de Verboden Stad, en ook onder de grond strekte het complex zich uit: sommige bunkers waren verbonden door een ringtunnel van 600 meter. Sinds 1998 wordt een deel heringericht als boeken- en bunkerstad, maar grote stukken liggen nog verlaten.
Voordat de Sovjets kwamen, zat het leger hier al
De militaire geschiedenis van Wünsdorf begon op een Pruisische schietbaan. Het terrein groeide uit tot oefengebied en werd vanaf de jaren 1930 het hoofdkwartier van de Wehrmacht. Toen de Sovjettroepen er in april 1945 aankwamen, namen ze het complex vrijwel zonder slag of stoot in.
Maarschalk Georgi Zjoekov vestigde er zijn hoofdkwartier. De gebouwen en het terrein in de bossen van Brandenburg waren er nog, maar de bevelhebbers wisselden.
In de Verboden Stad woonden zo’n 75.000 mensen
Wünsdorf was veel meer dan een verzameling kantoren voor generaals. Op het hoogtepunt woonden er zo’n 75.000 Sovjetburgers: militairen, hun gezinnen en burgerpersoneel. Dat maakte het de grootste Sovjetmilitaire basis buiten de Sovjet-Unie. De basis kreeg de bijnaam Klein Moskou.
Het contrast met de omliggende dorpen was groot. Voor de mensen binnen het afgeschermde terrein was Wünsdorf een woonplaats; voor hun Oost-Duitse buren bleef het een plek waar ze niet mochten komen. Het complex hoorde bij de gemeente Zossen, maar het dagelijks leven speelde zich er grotendeels achter militaire grenzen af.
Goed om te weten Wünsdorf ligt diep in de bossen van Brandenburg. Het terrein was vanwege de militaire functie verboden gebied.
Ondergronds kreeg het complex er telkens iets bij
De bunkers laten zien hoe lang het terrein in gebruik bleef. In 1979 bouwden de Sovjets er een bunker van ronde, vooraf gemaakte betonnen delen. Die waren ongeveer 6 meter in doorsnee. Door de manier waarop de delen in elkaar pasten, kreeg het bouwwerk de bijnaam IKEA-bunker.
Een ander ondergronds gebouw, de UK20, hoorde bij het 16e Sovjet-luchtleger. Deze bunker had de vorm van een T en bestond uit buizen van circa 15 meter doorsnee. Via de ondergrondse verbindingen kon je vanuit sommige bunkers ook de aangrenzende Zeppelin-bunker bereiken.
Een betonnen buis van 15 meter breed is geen kleine schuilkelder onder een gebouw. Wünsdorf had bovengronds ruimte nodig voor een grote militaire gemeenschap en daaronder voor omvangrijke installaties.
Na het vertrek bleef ook een opruimklus liggen
Toen de troepen weg waren, was het terrein niet meteen klaar voor een nieuwe bestemming. In september 1994 bleef er een lege garnizoensstad achter. Van 260 hectare werd vermoed dat er nog munitieresten lagen. Dat is een verdenking over het terrein, geen vaststelling dat op elke vierkante meter iets lag.
Bij vondsten in het gebied ging het om aanzienlijke hoeveelheden. Aangetroffen werden:
- 98.300 patronen;
- 47.000 stuks munitie-materiaal;
- 29,3 ton munitie en chemisch afval.
Die cijfers geven de erfenis onder en op de grond een andere betekenis. Oude militaire gebouwen kun je een nieuwe functie geven. Wat in de bodem ligt vraagt om een aparte aanpak.
Een deel van Wünsdorf-Waldstadt kreeg vanaf 1998 een nieuw leven als boeken- en bunkerstad. Grote stukken van het voormalige complex liggen nog verlaten. Zo bestaan de nieuwe bestemming en de resten van de garnizoensstad in Wünsdorf nog altijd naast elkaar.

