Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Rooswijk verging in 1740 op de Goodwin Sands. Het wrak blijft archeologen bezighouden. Onderzoekers vonden er telkens kleine aantallen munten, verspreid over het wrak. Die spreiding wijst op zilver dat bemanningsleden zelf meenamen.
In oude scheepswrakken worden vaak munten gevonden. Foto: iStock – ArisSu
Een zilveren munt met een gaatje, vastgenaaid in een kledingstuk, stond niet op de vrachtlijst van de Rooswijk. Het VOC-schip had officieel al voor ruim 300.000 gulden aan zilver aan boord toen het vanuit Texel naar Indiƫ vertrok. Bij een grote bergingsoperatie in 2017 haalden Nederlandse en Britse onderzoekers vondsten boven water, terwijl wegspoelend zand het wrak bedreigde. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed onderzoekt nu onder meer de herkomst van het zilver.
De vrachtlijst vertelde lang niet het hele verhaal
De Rooswijk was gebouwd in 1737 voor de Amsterdamse kamer van de VOC. Het schip was op zijn tweede reis naar Indiƫ toen het op 9 januari 1740, een dag na vertrek van Texel, vastliep voor de kust bij Ramsgate. Aan boord lag een hoeveelheid zilver die je je lastig kunt voorstellen:
- Ongeveer 36.000 zilveren munten van 8 realen, samen goed voor zoān 4.000 mark zilver.
- Ongeveer 1.000 zilverstaven, samen goed voor zoān 8.000 mark. Een mark was destijds een gewichtseenheid voor edelmetaal.
Die aantallen zijn een reconstructie van de officiƫle lading. De vondsten op de zeebodem vertellen ook iets wat een vrachtlijst niet vastlegt, namelijk wat bemanningsleden zelf meenamen.
Ook de bemanning nam zilver mee
De munten buiten de toegestane vracht wijzen op zilversmokkel door bemanningsleden. De verspreiding past bij mensen die ieder voor zich munten verborgen, in plaats van bij Ć©Ć©n extra partij zilver op een vaste plek. Dat verklaart waarom archeologen naast de grote lading steeds weer losse exemplaren tegenkomen.
Zoān vondst laat alleen niet zien van wie een munt precies was. Wel maakt het verschil tussen de officiĆ«le vracht en de persoonlijke bezittingen veel uit voor het verhaal van het schip, want de Rooswijk vervoerde meer zilver dan de VOC had geregistreerd.
De zeebodem gaf de archeologen weinig tijd
Vlakbij het wrak was ook zandwinning gepland. Samen met het wegspoelen van de zeebodem was dat aanleiding om een deel van de vindplaats te bergen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed leidde het project met Historic England en MSDS Marine; duikers vonden daarbij ook botresten van bemanningsleden.
āHet gaat ons niet om het vinden van een zilverschatā, zei Martijn Manders, onderwaterarcheoloog bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Manders schat dat op de Goodwin Sands zoān 2.000 scheepswrakken liggen. Een munt heeft waarde, maar de plek waar die lag kan vertellen of hij bij de vracht hoorde of bij iemand aan boord.
Een beschermd wrak, een verhandelbare schat
De Rooswijk ligt nu in een beschermd wrakgebied. Historic England beheert de vindplaats namens de Nederlandse staat. Geborgen voorwerpen gaan naar de laboratoria van Fort Cumberland in Portsmouth, waar ze worden opgeslagen en geconserveerd.
Dat zilver ook een marktwaarde heeft, bleek al in 2007. Bij een veiling in de Verenigde Staten brachten 377 munten en twee zilverstaven uit het wrak ruim 178.000 euro op. Zonder de vindplaats kunnen archeologen niet vaststellen of een munt bij de lading of bij persoonlijke bezittingen hoorde.
Over het onderzoek
Onderzoekers bekeken 275 munten uit de Rooswijk, waaronder ducatons, rijderschellingen en Spaanse munten van 4 en 8 realen. Ze gebruikten rƶntgenfluorescentie om met rƶntgenstraling te meten welke elementen in het metaal zitten. Zo proberen ze de herkomst van het zilver te achterhalen en de handelsstromen van de 18e eeuw beter te begrijpen.
De onderzoekers kijken waar het zilver vandaan kwam. Na de grote berging volgde in 2018 nog onderzoek door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Historic England.
