Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

In een onderzoek uit 2023 zat 88 procent van 48 onderzochte vleesmonsters van Beierse wilde zwijnen boven de wettelijke grens voor radioactief cesium. Dat zegt niet hetzelfde over het vlees in de winkel: in de Beierse handel wordt wildzwijnvlees gecontroleerd.

wild zwijn

In wilde zwijnen hoopt radioactiviteit zich nog lang na een calamiteit op. Foto: iStock – Piotr Krzeslak

Een wild zwijn wroet naar hertentruffels, paddenstoelen die radioactief cesium uit diepe bodemlagen opnemen. Zo kan vervuiling van tientallen jaren geleden nog altijd in het vlees terechtkomen. In een studie uit 2023 onderzochten wetenschappers welk aandeel Tsjernobyl en de kernwapenproeven uit de jaren zestig daarin hebben. Dat is geen louter wetenschappelijke vraag voor wie een geschoten zwijn zelf opeet.

De grens voor vlees ligt op 600 becquerel

Voor een jager kan een meting bepalen wat er met een geschoten zwijn gebeurt. De Duitse grens voor radioactief cesium in voedsel ligt op 600 becquerel per kilogram. Een becquerel staat voor 1 radioactief verval per seconde. De waarde zegt hoeveel straling het vlees afgeeft. De herkomst van het cesium blijkt er niet uit.

Goed om te weten Bij wilde zwijnen blijven soms hogere cesiumwaarden opduiken dan bij ander wild. Onderzoekers noemen dat de wildzwijnparadox.

De vervuiling zit namelijk ook in bodemlagen die pas later belangrijk werden voor het voedsel van zwijnen. Daar halen de hertentruffels hun cesium vandaan. Het gaat om resten met een lange geschiedenis: de kernramp van 1986 én de neerslag van kernwapenproeven zijn nog terug te vinden in wat de dieren eten.

Oude kernproeven blijken flink mee te tellen

Cesium laat zich niet met 1 meting aan 1 ramp koppelen. De onderzoekers keken daarom naar 2 soorten: cesium-135 en cesium-137. Hun onderlinge verhouding werkt als een vingerafdruk. Cesium-135 wijst sterker op kernwapenproeven; een lage verhouding past juist bij cesium uit een kernreactor.

Die aanpak liet zien hoe sterk de herkomst per zwijn kon verschillen. Het aandeel uit kernwapenproeven liep in de onderzochte monsters uiteen van 10 tot 99 procent. Bij een kwart van de dieren was de neerslag van die proeven op zichzelf al genoeg om het vlees boven de voedselgrens te brengen. Het aandeel uit Tsjernobyl verschilde per dier.

Dat verschil was ook op de kaart te zien. In een onderzocht deel van Noord-Beieren lag het aandeel cesium uit Tsjernobyl tussen 1 en 56 procent, met een mediaan van 34 procent. Toch kwamen daar zwijnen voor waarvan het vlees boven de wettelijke grens zat.

Wat je in de handel koopt, is een ander verhaal

Een uitslag bij geschoten zwijnen zegt weinig over het vlees dat in Beieren wordt verkocht. Daar wordt wildzwijnvlees gecontroleerd. De metingen in de handel geven dan ook een heel ander beeld dan de monsters die jagers voor het onderzoek verzamelden:

  • In 2024 werden 161 handelsmonsters onderzocht. Ze bevatten minder dan 1 tot 149 becquerel cesium-137 per kilogram, allemaal onder de grens van 600.
  • In 2025 werden 152 monsters onderzocht uit de handel, restaurants en directe verkoop.

Volgens de Beierse milieu- en voedselautoriteiten is in de afgelopen vijf jaar geen levensmiddel uit de Beierse handel afgekeurd vanwege te veel cesium. De hoge waarden uit het onderzoek gelden niet zonder meer voor vlees in de winkel.

Bij zwijnen die jagers zelf opeten, ontbreekt die verplichte controle. Een milieuorganisatie schat dat in Beieren jaarlijks ruim 10.000 wilde zwijnen zonder test worden gegeten. Juist voor zo’n dier blijft een meting de manier om te weten of het vlees onder de voedselgrens zit.

Ook jaren later duikt cesium nog op

In 2026 meldden de Beierse milieu- en voedselautoriteiten dat radioactiviteit uit Tsjernobyl in de regio meestal nauwelijks nog een rol speelt. Verhoogde waarden van cesium-137 komen volgens hen wel nog voor in sommige wilde paddenstoelen en af en toe in vlees van een wild zwijn, ree of hert.

Voor jagers heeft een te hoge uitslag ook een praktisch gevolg. In Beieren en Oostenrijk kunnen zij een vergoeding krijgen als hun geschoten wild zwijn vanwege de cesiumwaarde wordt afgekeurd. Dat maakt testen relevant voordat het vlees wordt gegeten of verkocht.

Over de studie

Hoogleraar toegepaste radiochemie Georg Steinhauser van de TU Wien werkte met collega’s van de Leibniz Universität Hannover aan het onderzoek, dat verscheen in Environmental Science & Technology. Zij bepaalden de herkomst van het cesium door de verhouding tussen cesium-135 en cesium-137 in vlees te analyseren.

De monsters kwamen van zwijnen die jagers tussen 2019 en 2021 schoten. Ze waren afkomstig uit elf Beierse districten.