150.000 mensen lid van lokale voedselgemeenschappen

Lokale voedselgemeenschappen zijn populair. Een verkennend onderzoek naar de omvang van de groep voedselgemeenschappen laat zien dat op dit moment ruim 480 voedselgemeenschappen in Nederland zo’n 150.000 mensen (ruim 60.000 huishoudens) van vers voedsel voorzien. Daarnaast blijkt het lidmaatschap van zo’n voedselgemeenschap een enorm effect te hebben op het bewustzijn van mensen. De Transitiecoalitie Voedsel en onderzoeker Sandra van Kampen presenteren deze bevindingen in het vandaag verschenen onderzoek ‘Niet makkelijker, wel leuker’. Het is voor het eerst dat deze nieuwe trend grondig in kaart is gebracht. 

Een voedselgemeenschap is een lokaal georiënteerd samenwerkingsverband tussen groepen consumenten en producenten, zonder tussenhandel. Bekende voorbeelden hiervan zijn Herenboeren, CSA’s (Community Supported Agriculture) en voedselcollectieven waarbij groepen consumenten samen inkopen bij boeren. Maar ook coöperatieve winkels, coöperatieve markten en gebiedscollectieven worden gerekend tot de voedselgemeenschappen.

“Het lidmaatschap van zo’n gemeenschap heeft voor zowel consument als boer tal van voordelen”, zegt Sandra van Kampen. “Je krijgt vers en betaalbaar voedsel uit de streek. Maar het samen met anderen zoiets organiseren geeft ook het gevoel ergens bij te horen en actief te werken aan verandering van het voedselsysteem. Mensen melden dat ze gezonder eten en minder afval hebben. Daarnaast geeft het boeren de zekerheid van afname voor een eerlijke prijs en van een min of meer gegarandeerd inkomen. Het blijkt ook dat voedselgemeenschappen een bijdrage leveren aan de biodiversiteit. Zo’n gemeenschap is eigenlijk gewoon een duurzaam, gezond en eerlijk voedselsysteem in het klein.”

Transitiedenken

Het onderzoek vindt zijn oorsprong in de Toekomstverkenningen die de Transitiecoalitie Voedsel in 2019 heeft gedaan. In vijf scenario’s die allemaal naast elkaar kunnen bestaan werd daarin het voedselsysteem van de toekomst geschetst: Circulaire landbouw- en voedselsystemen, Personalised Health and Wellbeing, High-Tech voedselbouwstenen, Ecologisch Intensief en Voedselgemeenschappen. “Met elkaar schetsen deze vijf scenario’s de verschillende routes naar een toekomstbestendig landbouw- en voedselsysteem”, aldus Willem Lageweg, directeur-kwartiermaker van de Transitiecoalitie.

“Om de impact van voedselgemeenschappen op waarde te kunnen schatten, is het noodzakelijk deze ontwikkeling vanuit systeemperspectief te bezien’, zegt de onderzoekster. “Het zijn voorbodes van een radicale omslag van het voedselsysteem. De vraag of al deze kleine initiatieven opgeschaald moeten worden, is niet zo relevant. Ik zie de tendens meer als ‘verdichten’. De initiatieven groeien eigenlijk als postzegels aan elkaar.

Rol van de overheid