Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De U-Boot-Bunker Valentin is tegenwoordig een herdenkingsplek. Wie de ruïne bezoekt, ziet het beton en ontdekt het verhaal van de dwangarbeiders uit Europa en Noord-Afrika die de bunker moesten bouwen.
Luchtfoto van Bunker Valentin in Bremen, met zonnepanelen op een deel van het dak. Beeld: Olliku, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.
Een betonnen muur van 4,5 meter dik: daar loop je niet achteloos langs. Bij Bremen-Farge begon in mei 1943 de bouw van U-Boot-Bunker Valentin, bedoeld als beschermde werf voor Type XXI-onderzeeërs. Tot zo’n 10.000 mensen werden voor de bouw ingezet, onder wie gevangenen uit het buitenkamp Bremen-Farge van concentratiekamp Neuengamme; meer dan 1.600 van hen stierven. Op 27 maart 1945 bombardeerde de Britse luchtmacht de bijna voltooide bunker, waarna de bouw stilviel en de geplande productie nooit begon.
Een kolos aan de Wezer
Vanaf de oever van de Wezer zie je pas goed hoe groot de ruïne is. De bunker is 419 meter lang. Dat is ruim vier voetbalvelden achter elkaar. En hij staat er nog steeds, bij het Bremense stadsdeel Rekum, waar Farge tegenwoordig onder valt.
De buitenkant heeft geen keurige, gelijke vorm. Aan de oostkant is het gebouw ongeveer 67 meter breed, aan de westkant loopt dat op tot 95 Ã 97 meter. Ook de hoogte verschilt en loopt van 20 tot 33 meter. Je loopt dus langs een bouwwerk dat gaandeweg flink van vorm verandert.
Goed om te weten Op het hoogste deel, dat 30 tot 33 meter haalt, zou ruimte komen voor onderdelen van periscopen. Daarmee kan een onderzeeër boven water kijken terwijl hij zelf onder water blijft.
De werf moest onder een betonnen dak verdwijnen
De Duitse Kriegsmarine wilde in Valentin onderzeeërs bouwen, afgeschermd door een enorm dak. Het ging om de Type XXI. Het plan was dus een werkende werf, met mensen en materieel onder één betonnen kap.
De omvang van dat plan zie je terug in het grondoppervlak van ruim 35.000 m². Daarmee is Valentin de grootste vrijstaande bunker van Duitsland. Er stond al een gigantisch gebouw voordat de werf überhaupt aan de productie van een onderzeeër kon beginnen.
Voor de mensen die het bouwwerk moesten neerzetten, betekende die schaal jarenlang zwaar werk. De bouw liep door van 1943 tot maart 1945. Veel arbeiders waren gevangenen van concentratiekamp Neuengamme, ondergebracht in het buitenkamp Bremen-Farge. Achter de grote afmetingen van Valentin schuilt daardoor ook de geschiedenis van dat kamp.
Het dak hield de zwaarste bommen niet buiten
Toen Britse vliegtuigen de bunker aanvielen, was hij voor ongeveer 95 procent voltooid. De Royal Air Force zette onder meer Grand Slam-bommen in, elk van ruim 22.000 pond zwaar. Die sloegen door delen van het dak heen.
Dat dak was juist bedoeld om de werf tegen aanvallen te beschermen. De schade maakte een eind aan de bouw. Ook het oorlogsverloop haalde het plan in en de productielijnen voor de onderzeeërs kwamen nooit in gebruik. Wat overeind bleef, was een bijna afgebouwd complex zonder de functie waarvoor het was neergezet.
Een bezoek voert ook langs het verhaal van de arbeiders
Sinds november 2015 is het terrein toegankelijk voor publiek als Denkort Bunker Valentin. Bij de ruïne horen een informatiecentrum en een bezoekerscentrum. Wie erheen gaat, kan dus zowel het enorme gebouw zien als meer te weten komen over de mensen die eraan moesten werken.
Juist die combinatie maakt de plek anders dan een verlaten oorlogsbouwwerk. De betonnen resten laten zien hoe ver het bouwproject was gekomen; de herdenkingsplek legt vast wie daarvoor werden ingezet. Aan de Wezer herinnert de plek aan de meer dan 1.600 mensen die tijdens de bouw stierven.
