Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
NOAA geeft meer dan 90 procent kans op een zeer sterke El NiƱo deze herfst en winter. Seizoensmodellen zien begin 2027 signalen dat de poolwervel verzwakt, met mogelijke gevolgen voor het Europese winterweer.
De poolvortex heeft invloed op onze winter. Foto: iStock – fr brinks
Terwijl de winter hier vaak begint met regen, wind en een jas die nooit helemaal droog lijkt te worden, speelt hoog boven de Noordpool een proces dat het weer later in het seizoen kan kantelen. De El NiƱo die sinds juni officieel is uitgeroepen, ontwikkelt zich volgens NOAA richting een uitzonderlijk sterke fase en kan via de atmosfeer de stratosferische poolwervel onder druk zetten. Vooral in januari en februari 2027 zien seizoensmodellen signalen van zoān verzwakking, al is een plotselinge stratosferische opwarming daarmee nog niet verzekerd. Een ontregelde poolwervel kan de straalstroom grilliger maken, maar of dat ook echt koude lucht onze kant op stuurt, hangt van meer af dan dit ene systeem.
Een record in de Stille Oceaan kan hier doorwerken
NOAA schatte de kans op een El NiƱo die alle eerdere gebeurtenissen sinds 1950 overtreft in oktober tot en met december op 69 procent. Zoān uitzonderlijk sterke opwarming van het zeewater in de tropische Stille Oceaan zet ook luchtstromen op grote hoogte in beweging.
De WMO verwacht dat het verschijnsel eind 2026 zijn piek bereikt. Daarmee krijgt de atmosfeer maandenlang een extra duw, precies in de periode waarin het winterweer op het noordelijk halfrond zijn vaste patronen zoekt.
Twee gezichten
De eerste wintermaanden lijken voorlopig eerder zacht en nat te worden. De westelijke fase van de QBO, een windpatroon hoog boven de evenaar dat om de paar jaar omslaat, werkt samen met een positieve Indische Oceaan-dipool richting veel westenwind in november en december 2026.
Daarna kan het beeld kantelen. Modelberekeningen zien voor januari en februari 2027 een afzwakkende poolwervel, terwijl de signalen voor januari en februari juist in de tweede helft van de winter sterker worden.
Copernicus C3S en ECMWF draaien daarvoor grote reeksen berekeningen met telkens iets andere uitgangspunten. Vrijwel alle seizoensmodellen zetten de kracht van de poolwervel vanaf begin 2027 onder het gemiddelde.
De route naar kou loopt via de straalstroom
Als de luchtcirculatie boven de pool verzwakt, kan de straalstroom lager in de atmosfeer meer bochten gaan maken. Dat vergroot de kans op hogedrukgebieden op hoge breedten, waardoor koude poollucht richting West-Europa kan zakken.
Toch beslist de kaart op dat moment. Ligt een hogedrukgebied verkeerd, dan blijft de koude lucht boven Scandinaviƫ of trekt die juist naar een ander deel van Europa.
Het Britse Met Office ziet bij sterke El NiƱo’s een statistisch verband met kouder weer in Noordwest-Europa, vooral later in de winter. De mogelijke keten loopt via planetaire golven, grote rimpelingen in de atmosfeer, die de poolwervel verder kunnen verstoren.
Goed om te weten
Na een plotselinge stratosferische opwarming is het in De Bilt gemiddeld 0,5 tot 3 graden kouder in de laagste dagtemperaturen dan normaal.
De historische KNMI-analyse sinds 1979 laat ook zien hoe bescheiden het gemiddelde effect aan de grond vaak is: in de 45 dagen na zo’n opwarming telt De Bilt gemiddeld drie ijsdagen tegenover twee normaal. Een ijsdag is een etmaal waarin het nergens warmer wordt dan 0 graden.
Wereldwijd warmer, hier soms juist winters
El NiƱo veroorzaakt zelf geen klimaatverandering, maar kan de door broeikasgassen opgewarmde aarde tijdelijk met enkele tienden van een graad extra opjagen. Zo kan een lokaal koudeprikje in Nederland samengaan met een uitzonderlijk warm wereldgemiddelde.
āAls we een record-El NiƱo zien, is de kans zeer groot dat 2027 wereldwijd het warmste jaar ooit gemeten wordt.ā
Alex DaSilva, meteoroloog bij AccuWeather
Ons winterweer hangt sterk af van de windrichting en drukgebieden boven de Atlantische Oceaan en Noord-Europa, terwijl de wereldtemperatuur het gemiddelde van de hele planeet meet.
Over de studie
NOAA riep op 11 juni 2026 officieel El NiƱo uit, nadat het zeewater in het NiƱo-3.4-gebied gemiddeld 0,7 graden warmer was dan gebruikelijk. In het oostelijke deel van de tropische Stille Oceaan lag de afwijking plaatselijk al boven 2 graden.
De verwachtingen voor de winter komen uit ensembleprognoses van Copernicus C3S en ECMWF, aangevuld met historische patronen rond sterke El NiƱo’s. Een plotselinge stratosferische opwarming is nog niet te voorspellen als afzonderlijke gebeurtenis; de modellen wijzen januari en februari 2027 aan als de periode waarin het risico het grootst is.
