Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Åkerneset in West-Noorwegen schuift jaarlijks tot 10 centimeter richting de Sunnylvsfjorden. Het waarschuwingssysteem rond de Storfjorden moet duizenden bewoners op tijd laten vertrekken als de rotswand het begeeft.
Leven aan een fjord is niet altijd zo veilig als het eruit ziet. Foto: iStock – Alessandra Changherotti
Een sirene die aanslaat terwijl je aan de oever van een fjord woont: in West-Noorwegen is dat geen vergezocht rampscenario. De instabiele rotswand Åkerneset boven de Storfjorden schuift al jaren richting het water, en bij een grote instorting kan een vloedgolf dorpen langs de fjord in enkele minuten bereiken. De herinnering aan de ramp bij Tafjord in 1934, toen veertig mensen omkwamen, maakt duidelijk waarom de waarschuwingsinstallaties en evacuatieplannen er niet voor de sier zijn. Onderzoekers rekenen erop dat het systeem minstens 72 uur vooraf alarm kan geven, terwijl nieuwe drainage moet helpen voorkomen dat regenwater de berg verder verzwakt.
In Hellesylt telt elke minuut
Voor Hellesylt is het doemscenario heel concreet: rekenmodellen van SINTEF, NGI en NTNU laten zien dat een extreme vloedgolf het dorp binnen vijf minuten kan bereiken. De golf kan daar oplopen tot ongeveer 85 meter hoog, grofweg een flat van bijna 30 verdiepingen die het fjord in komt rollen.
De officiële risicobeoordeling uit 2016 gaat uit van 54 miljoen kubieke meter rots die kan losraken. Zo’n massa die in een smal fjord valt, verdringt zoveel water dat de golf in de nauwe bochten van het fjordenlandschap extra hoog kan worden.
De sirene moet 5.000 mensen in beweging krijgen
Het alarmsysteem rond de Storfjorden is bedoeld om evacuaties op gang te brengen in tien gemeenten. In totaal moeten daarbij tot 5.000 mensen gewaarschuwd kunnen worden, inwoners maar ook mensen die tijdelijk in de dorpen verblijven.
- Åknes/Tafjord Beredskap beheert het bevolkingswaarschuwingssysteem vanuit Stranda.
- De organisatie onderhoudt sirenes voor aardverschuivingen en vloedgolven in de kwetsbare gebieden.
- De sirenes worden periodiek getest, inclusief oefenmeldingen voor evacuatie.
Gemeenten moeten daarbij weten welke routes bruikbaar zijn en welke delen van de oever zo snel mogelijk leeg moeten.
De berg wordt al ruim 20 jaar gevolgd
Sinds 2004 en 2005 houden onder meer NGI, NGU, NTNU, SINTEF en de Universiteit van Oslo Åkerneset voortdurend in de gaten. Het draadloze meetsysteem registreert wat er in de rotswand gebeurt, zodat veranderingen niet pas zichtbaar worden als er al stenen naar beneden komen.
Geoloog Lars Harald Blikra van de Noorse Water- en Energiedirectie NVE volgt de grote scheur al ongeveer 20 jaar. Hij zegt dat de hele helling los zit en beweegt, waardoor een flinke instorting mogelijk is.
“De hele berghelling zit los en beweegt, en dat kan een behoorlijk grote instorting veroorzaken.”
Lars Harald Blikra, geoloog bij de Noorse Water- en Energiedirectie NVE
Meer regen kan de druk opvoeren
Klimaatverandering speelt hier vooral via water een rol. Geoloog Gustav Pless van het nationale centrum voor rotsverschuivingen verwacht dat meer regen de bewegingen in de berg kan versnellen. Regenwater dringt door in scheuren en kan de druk in de rots vergroten.
NVE onderzoekt daarom drainage in de berg: water moet zo snel mogelijk worden afgevoerd, zodat het minder kans krijgt om de zwakke rotsmassa verder uit elkaar te duwen.
Goed om te weten
De Nederlandse kust kent geen steile fjorden zoals in Noorwegen, maar extremer weer maakt ook hier betrouwbare waarschuwingssystemen en vooraf geoefende evacuatieplannen belangrijk.
Over het onderzoek
De risico-inschatting voor Åkerneset rust op metingen in de rotswand en modellen die berekenen wat er gebeurt als een groot deel van de berg in het fjord terechtkomt. NGI werkt daarbij samen met onder meer NTNU en SINTEF aan bewaking en modellering van het gebied.
Een exacte datum voor een instorting valt niet te geven. Het waarschuwingssysteem is daarom ingericht op minstens 72 uur voorsprong voordat een mogelijk gevaarlijke beweging tot evacuatie leidt, de tijd die Åknes/Tafjord Beredskap nodig heeft om de tien betrokken gemeenten te alarmeren.
