Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Mir-mijn in Oost-Siberië is ruim 525 meter diep en 1,2 kilometer breed. Boven deze voormalige open diamantgroeve geldt een vliegverbod voor helikopters vanwege het risico op gevaarlijke luchtstromen.
De Mir-mijn bij Mirny in de Sacha-republiek, hier te zien enkele jaren na overstroming van de groeve. Beeld: Yanaudanenko, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.
Wie ooit langs een hoge flat of diepe bouwput liep, kent het gevoel dat de wind daar ineens een eigen wil lijkt te hebben. In de afgelegen Sacha-republiek groeide een in 1955 ontdekte kimberlietpijp uit tot een Sovjet-mijnbouwproject dat vanaf 1957 op industriële schaal diamanten opleverde. Nadat de dagbouw in 2001 stopte, verschoof de winning onder ALROSA naar de ondergrond. De enorme groeve bleef een opvallend landschap op zichzelf, en de luchtstromen die zich daar kunnen vormen, maken van deze voormalige diamantader ook een risico voor de vliegveiligheid.
In zo’n kuil kan de lucht ineens omslaan
Het verbod geldt als voorzorgsmaatregel: er zijn geen officieel bevestigde gevallen bekend van een helikopter die door de luchtstromen bij Mir daadwerkelijk is neergestort. Toch wil je als piloot niet ontdekken waar de grens ligt, zeker niet boven een gat waar landen onmogelijk is.
De verklaring draait om temperatuurverschillen. Koude lucht aan het oppervlak kan samenkomen met warmere lucht die vanuit de diepte opstijgt, waarna een valwind of draaiende neerwaartse stroom ontstaat. Zo’n luchtkolom kan een helikopter flink uit balans brengen, omdat die voor zijn draagkracht volledig afhankelijk is van voorspelbare lucht onder de rotorbladen.
Goed om te weten
Een helikopter kan anders dan een vliegtuig niet simpelweg vaart maken om turbulentie snel achter zich te laten. Juist laag boven de grond of in een diepe kom is de ruimte om te herstellen beperkt.
De schaal zie je zelfs vanuit de ruimte
De Mir-mijn ligt bij Mirny in de Sacha-republiek, op ongeveer 62°31’33” noorderbreedte en 113°59’03” oosterlengte. Op satellietbeelden is de groeve goed te herkennen als een enorme spiraal van wegen en terrassen, die steeds verder naar beneden lopen.
Sommige overzichten zetten Mir op de vierde plaats van diepste open groeves ter wereld. Die ranglijst maakt duidelijk hoe uitzonderlijk de afmetingen zijn van deze voormalige dagbouwmijn.
De groeve is uitgegraven in een kimberlietpijp, een verticale gesteentebuis waarin diamanten kunnen voorkomen. Voor mijnbouwers zijn zulke pijpen interessant, omdat de edelstenen daar geconcentreerd kunnen zitten in plaats van verspreid door een heel gebergte.
Diamanten veranderden een afgelegen plek in een mijnstad
De vondst van 13 juni 1955 kwam van de Amakinski-expeditie, waaraan geologen Yuri Chabardin en Ekaterina Elagina deelnamen. De ontdekking bleek zo belangrijk dat de winning al in 1957 op industriële schaal begon.
ALROSA kreeg de mijn in 1992 in handen. Nadat de dagbouw in 2001 sloot, begon het bedrijf in 2009 met ondergrondse winning, via gangen onder de oude groeve.
- In de piekjaren van de jaren 60 kwam de productie uit op ongeveer 10.000.000 karaat per jaar.
- Dat staat gelijk aan 2.000 kilo diamant.
- Over de hele geschiedenis van de mijn gaat het om meer dan 200 miljoen karaat.
De grondstoffenrace gaat steeds dieper
Mir laat zien hoeveel grond en techniek nodig kunnen zijn om zeldzame materialen uit de bodem te halen. Die vraag speelt ook dichter bij huis: Europa zoekt naar manieren om minder afhankelijk te zijn van ingevoerde grondstoffen die nodig zijn voor batterijen, windmolens en andere onderdelen van de energietransitie.
Diamanten zijn iets anders dan lithium of koper, maar de spanning is vergelijkbaar. Europese plannen voor kritieke grondstoffen botsen telkens met dezelfde lastige vragen over ruimte, natuur, veiligheid en de gevolgen voor omwonenden.
Bij Mir komt daar een risico bij: de oude groeve blijft een obstakel in het luchtruim, ook nu de winning ondergronds plaatsvindt. Het gebied rond de mijn vraagt nog altijd om aparte veiligheidsregels voor luchtvaart.
Over het onderzoek
De luchtwervelingen boven Mir zijn niet vastgelegd in een wetenschappelijke publicatie die de precieze kracht, richting of frequentie van de valwind berekent. Het vliegverbod wordt toegepast als veiligheidsmaatregel rond een mogelijk gevaarlijke combinatie van diepe mijnwand, temperatuurverschillen en dalende lucht.
Een gerichte meting van wind en temperatuur in en boven de groeve zou moeten uitwijzen onder welke omstandigheden de neerwaartse luchtstroom bij de 525 meter diepe Mir-mijn het sterkst wordt.
