Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Zo'n miljard insecten raakt elke zomeravond in Duitsland verstrikt in kunstlicht. Onderzoek in het Westhavelland Nature Park laat zien dat een andere lampkeuze de druk op die dieren flink kan verlagen.
Insecten zwermen rond straatverlichting. Foto: iStock – kunakos
Insecten staan wereldwijd onder druk en naar schatting 40 procent van de soorten wordt met uitsterven bedreigd. Ook nachtelijke verlichting krijgt daarbij steeds meer aandacht als verstorende factor. Onderzoekers volgden tussen juli 2023 en juni 2024 insecten op zes perrons in het Westhavelland Nature Park (Brandenburg), hoe deze reageren op verschillende lampen, van oude natriumverlichting tot ledlicht. Ze keken naar het aantal dieren rond een lamp, maar ook naar welke soorten uit hun ritme raken, juist in gebieden die bedoeld zijn als toevluchtsoord voor natuur.
Insecten in zwaar weer
Meer dan 60 procent van alle ongewervelde dieren is vooral ’s nachts actief. Juist dan brandt er langs wegen, fietspaden, spoorlijnen en winkelstraten vaak urenlang licht. Voor dieren die hun voedsel, partner of schuilplek in het donker zoeken, verandert hun leefgebied daardoor behoorlijk.
Het probleem stapelt zich op. Insecten hebben al te maken met verdwijnende leefgebieden, vervuiling, ziekteverwekkers, invasieve soorten en een veranderend klimaat. Nachtelijke verlichting komt daar als extra druk bovenop, ook in natuurgebieden waar donker een belangrijke kwaliteit is.
Goed om te weten
Een donkertegebied beschermt de sterrenhemel. Het biedt ook nachtactieve dieren een plek waar hun dag-nachtritme zo min mogelijk wordt verstoord.
Licht kost insecten een hele nacht
Een openluchtinstallatie met rode LED-verlichting in een park ’s nachts, met sterrenhemel zichtbaar boven bomen en struiken. Beeld: DarkSky.org.
Een lamp werkt voor veel nachtvlinders als een soort verkeerde kompasnaald. Ze blijven eromheen cirkelen, raken uitgeput of worden een makkelijke prooi. Naar schatting haalt 1 op de 3 insecten die op een vaste lichtbron afkomen de ochtend niet.
Andere soorten kiezen het hazenpad zodra ze licht zien. Ook dan verdwijnt er leefgebied: een verlicht pad, park of spoorzone wordt voor die dieren onbruikbaar. De gevolgen verschillen flink per soort.
De schaal is groot. Alleen al in Duitsland raakt volgens de onderzoekers op een gemiddelde zomeravond zo’n miljard insecten beïnvloed door buitenverlichting, vaak op momenten dat er nauwelijks mensen langskomen.
Amberkleurige led trekt veel minder dieren
Een team van het Leibniz Institute for the Analysis of Biodiversity Change (LIB), onder leiding van Carmen Ludreschl, testte drie soorten lampen op spoorperrons in het Westhavelland Nature Park. Twee bestaande lampen bleven werken met natriumlicht van 2.000 K, twee kregen koelwitte ledlampen van 4.000 K en twee amberkleurige ledlampen van 1.800 K.
- De 4.000 K-leds geven relatief veel blauw licht af.
- De natriumlampen van 2.000 K waren al aanwezig op de perrons.
- De 1.800 K-leds hebben vrijwel geen blauw licht en bleken de rustigste keuze voor insecten.
De amberkleurige lampen trokken significant minder insecten en soorten aan dan beide andere systemen. Ook bedreigde en wettelijk beschermde groepen kwamen minder vaak op deze verlichting af. De verklaring zit in het smalle lichtspectrum: de korte, blauwe golflengtes ontbreken vrijwel helemaal.
Met vallen, beelden en dna
De onderzoekers vingen monsters van juli tot en met oktober 2023 en van april tot en met juni 2024. Daarnaast lagen er twee onverlichte controleplekken in de buurt, waardoor ze beter konden onderscheiden wat verlichting doet, los van de insectenactiviteit in het gebied zelf.
De vangsten werden onderzocht met beeldanalyse op basis van kunstmatige intelligentie en met dna-metabarcoding. Daarbij halen onderzoekers dna uit een gemengd monster en vergelijken ze dat met databanken, zodat ook kleine of lastig herkenbare soorten in beeld komen.
Alle perronlampen in het donkertegebied zijn inmiddels vervangen door ledverlichting van 1.800 K. Led gebruikt doorgaans minder energie dan de oude hogedruknatriumlampen die op veel plekken al zijn vervangen.
Ook bruikbaar langs Nederlandse paden
Voor Nederlandse gemeenten, spoorbeheerders en bewoners zit de les vooral in de lampkeuze. Warm amberkleurig licht kan worden toegepast bij straatlampen, wandelroutes, parken en tuinverlichting, vooral aan de rand van natuurgebieden. Zichtbaarheid voor mensen hoeft daarbij niet te verdwijnen.
Het onderzoek keek alleen naar vliegende geleedpotigen die ’s nachts actief zijn; voor bodembewonende insecten zijn de gevolgen nog onduidelijk. Minder aantrekkingskracht op een lamp betekent ook niet dat alle ecologische schade van kunstlicht verdwijnt.
Vervolgonderzoek moet per soort uitzoeken hoe lichtkleur, sterkte en brandduur uitpakken, zeker voor bedreigde dieren. Een volgende vervangingsronde van buitenlampen is een concreet moment om 1.800 K-verlichting mee te nemen in het ontwerp.
