Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Rond 1200 voor Christus kwam het oostelijke Middellandse Zeegebied onder zware druk te staan. Onderzoekers van de Universiteit van Stockholm zien drie langdurige droogtes als mogelijke aanjager van misoogsten, migratie en het uiteenvallen van bronstijdsamenlevingen.
Droogte duwde hele beschavingen over de rand. Foto: iStock – Selcuk Karabiyik
De ondergang van bronstijdsteden en koninkrijken wordt al lang verklaard met invasies en opstanden. In een studie die in juli 2026 in Science Advances verscheen, reconstrueerden Katherine Power, promovendus aan de afdeling Fysische Geografie van de Universiteit van Stockholm, en Qiong Zhang, hoogleraar paleoklimaatmodellering aan diezelfde afdeling, achtduizend jaar klimaatgeschiedenis rond de Middellandse Zee met het EC-Earth-model. Daarbij komt een periode in beeld waarin regenpatronen ingrijpend veranderden, met grote gevolgen voor voedselvoorziening en handel.
Een kettingreactie rond de Middellandse Zee
Myceense paleizen, Hettitische steden en havens in de Levant gingen in enkele generaties ten onder. In Griekenland volgden daarna eeuwen waarin het schrift verdween uit het dagelijks bestuur en de handel.
Oorlog en opstanden kunnen delen van die ravage verklaren, maar ze maken niet goed duidelijk waarom zoveel verschillende rijken bijna tegelijk vastliepen. De klimaatanalyse legt een extra laag onder het bekende verhaal van brandende steden en veranderende machthebbers.
Goed om te weten
Na de instorting duurde het in Griekenland bijna vier eeuwen voordat schrift en grote steden weer terugkeerden.
Drie droogtes vielen op het verkeerde moment samen
Archeologische ruïnes met muurresten van adobe- of steenbouw in een droog woestijnlandschap met zandgrond. Beeld: Woods Hole Oceanographic Institution.
De analyse van Katherine Power en Qiong Zhang laat drie droge periodes zien die elk meerdere eeuwen duurden. Ze vielen samen doordat verschillende natuurlijke ritmes elkaar versterkten, blijkt uit de klimaatcycli rond de Middellandse Zee.
Heel kleine verschuivingen in de aardbaan stuurden het klimaat op de lange termijn richting drogere omstandigheden. Daar bovenop kwamen kortere schommelingen in de Atlantische oceaancirculatie en het zoutgehalte van de Middellandse Zee. Los van elkaar zijn zulke invloeden beperkt, samen kunnen ze een gebied lang droog houden.
Drie langdurige droogtes zetten de voedselbasis telkens opnieuw onder druk.
Tot 30 procent minder regen
In delen van het gebied viel in droge fasen 15 tot 30 procent minder regen dan in de eeuwen ervoor. Voor landbouw die vrijwel volledig van winterregen afhankelijk was, is dat geen kleine terugval.
De Balkan begon ongeveer 3.400 jaar geleden al merkbaar uit te drogen. Rond 1100 voor Christus nam de regenval sterker af, waarna vanaf 1050 voor Christus ook een koudere periode inzette.
- Droger weer beperkte de oogsten en weidegrond.
- Kou verkortte daarna het groeiseizoen.
- Meerdere slechte jaren achter elkaar maakten graanvoorraden snel schaars.
Een misoogst kon al genoeg zijn
De samenlevingen uit de late bronstijd hadden weinig ruimte om tegenvallers op te vangen. Akkerbouw en veeteelt hingen af van een precair evenwicht tussen regen en verdamping door hitte, waardoor gewassen bij te weinig vocht abrupt konden wegvallen.
Graan over grote afstanden vervoeren was toen ook lastig. Een koninkrijk kon een lokale misoogst dus niet zomaar opvangen met scheepsladingen uit een ander gebied, zeker niet als handelspartners met dezelfde droogte kampten.
Voedseltekorten kunnen sociale onrust en migratie hebben aangewakkerd. Ook de Zeevolken, groepen die in deze periode kustgebieden aanvielen, kunnen door mislukte oogsten op weg zijn gegaan naar voedsel en werkende havens.
Troje werd rond 1180 voor Christus opnieuw verwoest. Die stad was al vaker opgebouwd en vernietigd, maar haar lot past in een tijd waarin handelsroutes, legers en voedselvoorziening tegelijk onder spanning stonden.
De klimaatpuzzel is nog niet af
De simulatie laat een sterk patroon zien, maar moet nog naast natuurlijke klimaatarchieven worden gelegd. Stalagmieten en sedimentlagen bevatten sporen van vroegere neerslag, temperatuur en veranderingen in begroeiing.
Het onderzoek laat zien hoe kwetsbaar verbonden economieën worden wanneer droogte landbouw raakt, handelsroutes hapert en meerdere regio’s tegelijk minder voedsel produceren.
Power en Zhang willen de drie droge fases verder toetsen aan gegevens uit grotten en bodemlagen, zodat beter zichtbaar wordt hoeveel van de bronstijdinstorting door het klimaat werd versneld.
