Over vijftig jaar leef je in een van deze drie werelden, en de kans op de veiligste is klein

25 september 2026|doorPeter van Vliet

Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Als er iets is wat iedereen wel wil weten, is het hoe de toekomst eruit gaat zien. Voorspellingen zijn van alle tijden. Maar waar voorspellen vooral een hobby was van helderzienden, filosofen en sjamanen, is het voorzien van komende ontwikkelingen van een heel andere orde. Daar hebben we inmiddels solide instrumenten voor die we kunnen combineren met een grondige kennis van de staat van de samenleving, de geschiedenis en menselijk gedrag. We maakten een grondige analyse en die antwoordt met 3 scenario's.

mensen plannen de toekomst

De toekomst goed inschatten vraagt om goed onderzoek. Foto: iStock – PeopleImages

In 1992 schreef Leonard Cohen in zijn song The Future over een toekomst waarin alles in alle richtingen wegglijdt, waarin er niets meer is dat je kunt meten. Veel mensen herkennen dat gevoel vandaag. En de behoefte om vooruit te kijken is groot, want we zoeken zekerheid. Maar hoe grondig onze kennis en is hoe precies onze instrumenten en methodes zijn, zekerheid kunnen die niet bieden. Maar ze kunnen wel realistische vooruitzichten bieden op basis van hoe belangrijke beslissingen nu en in de komende tijd worden genomen.

Dit artikel schetst nu drie werelden waarin jij, of je kinderen, in 2076 kunnen wonen. Een wenselijke wereld, een wereld die nog net leefbaar is, en de wereld waar de cijfers van vandaag ons daadwerkelijk naartoe sturen.

De wereld verandert sneller dan de meeste mensen doorhebben

Stel je voor dat je tien jaar geleden was blijven stilstaan en nu pas weer om je heen keek. Je zou geschrokken zijn. Er zijn nu meer landen in oorlog dan op enig moment sinds de Tweede Wereldoorlog. Zeven van de negen grenzen die de aarde leefbaar houden, zijn overschreden. Voor het eerst in twintig jaar zijn er wereldwijd meer dictaturen dan democratieën. En een technologie die tien jaar geleden nog sciencefiction leek, kunstmatige algemene intelligentie, kan volgens sommige experts al over een paar jaar werkelijkheid worden, met gevolgen die niemand precies kan voorspellen.

Dit is niet doemdenken. Dit zijn de conclusies van de meest gezaghebbende rapporten die er bestaan: het World Economic Forum, het V-Dem Instituut, het World Inequality Lab, de Verenigde Naties en de Club van Rome. Ze schetsen samen een beeld van een wereld die in vrijwel elk domein harder, ongelijker en instabieler wordt. Hieronder lees je waarom, en wat dat betekent voor de komende vijftig jaar.

Oorlog: de vrede is op het laagste punt ooit gemeten

De wereld is nu twaalf jaar op rij minder vreedzaam geworden. Dat is niet zomaar een dip, dat is de langste ononderbroken achteruitgang sinds er wordt gemeten. Er zijn meer actieve oorlogen dan ooit sinds 1945. Het aantal landen dat meevecht in een buitenlands conflict is sinds 2008 bijna verdubbeld. En de manier van vechten verandert razendsnel: het aantal drone-aanvallen is sinds 2018 met ruim 11.000 procent gestegen, en kunstmatige intelligentie kiest inmiddels doelwitten uit in seconden, sneller dan een mens ooit kan controleren. De rekening is torenhoog. Wereldwijde militaire uitgaven braken in 2025 een record, tien jaar op rij stijgend, terwijl geweld de wereldeconomie jaarlijks meer dan 21 biljoen dollar kost.

En de experts zelf zijn niet optimistisch. Meer dan de helft van de ondervraagde topexperts verwacht dat de wereld er over tien jaar nog onrustiger uitziet dan nu.

Klimaat: de aarde geeft zelf haar grenzen aan, en we zijn ze aan het opsouperen

Wetenschappers houden al zeventien jaar negen grenzen in de gaten die de aarde leefbaar houden. In 2009 waren er drie overschreden. Nu zijn dat er zeven van de negen. Alleen de ozonlaag en de luchtvervuiling door aerosolen blijven binnen de veilige marges, en dat is vooral te danken aan streng beleid uit het verleden. Het bewijs dat ingrijpen werkt, ligt dus letterlijk op tafel.

Ondertussen koersen we nog altijd op een opwarming van 2,3 tot 2,8 graden aan het einde van deze eeuw. Ter vergelijking: bij de ondertekening van het Klimaatakkoord van Parijs, iets meer dan tien jaar geleden, stevenden we nog af op 3 tot 3,5 graden. Er is dus vooruitgang geboekt. Maar we blijven ver verwijderd van de 1,5 graden die nodig zijn om de ergste gevolgen te vermijden, en wetenschappers achten het inmiddels bijna onvermijdelijk dat we die grens binnen tien jaar tijdelijk overschrijden.

Geld: nooit was de wereld zo ongelijk verdeeld

Terwijl politici spreken over eerlijke kansen, is de werkelijkheid dit. De rijkste 10 procent van de wereldbevolking bezit driekwart van al het vermogen op aarde. De armste helft, drie miljard mensen, moet het doen met 2 procent. De rijkste 1 procent bezit achttien keer meer dan de onderste helft van de mensheid samen. En de allerrijkste 0,001 procent zag hun aandeel in het wereldvermogen sinds 1995 met meer dan de helft toenemen.

Dit is niet alleen oneerlijk, het is ook gevaarlijk voor het klimaat en voor de democratie. De rijkste 10 procent is verantwoordelijk voor 77 procent van de uitstoot die samenhangt met investeringen, terwijl de armste helft van de wereld amper 3 procent uitstoot en toch de zwaarste klappen krijgt. En wetenschappers ontdekten dat economische ongelijkheid een van de sterkste voorspellers is van het instorten van democratieën. Grote ongelijkheid en een gezonde democratie blijken op de lange termijn simpelweg niet samen te gaan.

Kunstmatige intelligentie: iedereen is het oneens, behalve over de snelheid

Tien jaar geleden dachten AI-onderzoekers nog dat een doorbraak naar mensniveau-AI, kunstmatige algemene intelligentie, ergens tussen 2040 en 2060 zou komen. Op het bekendste voorspelplatform ter wereld schoof die inschatting sindsdien op van rond 2070 naar rond 2033, een verschuiving van 27 jaar binnen 6 jaar tijd. Sommige kopstukken uit de industrie zeggen dat het al binnen een paar jaar zover is. Anderen denken dat het nog minstens een decennium duurt. Niemand weet het zeker, en dat is precies het probleem.

Een van de meest besproken toekomstscenario’s, opgesteld door onderzoekers met ervaring binnen de grote AI-bedrijven, schetst een omslagpunt rond eind 2027. In het ene pad wint de race tussen grootmachten het van voorzichtigheid. In het andere pad krijgt veiligheid voorrang. Welk pad we bewandelen, wordt nu al bepaald, niet over vijftig jaar.

Democratie: de wereld is officieel weer een dictatuur op z’n retour, in de verkeerde richting

Dit is misschien wel het meest verontrustende cijfer uit alle rapporten samen. Het niveau van democratie wereldwijd is teruggevallen tot dat van eind jaren zeventig. Voor het eerst in meer dan twintig jaar zijn er wereldwijd meer dictaturen, 92, dan democratieën, 87. Bijna drie kwart van de wereldbevolking, zes miljard mensen, leeft inmiddels onder autoritair bestuur. Slechts 7 procent, ongeveer 600 miljoen mensen, leeft nog in een volwaardige liberale democratie.

En dit speelt zich niet alleen af in verre landen. De terugval treft nu ook gevestigde democratieën in Europa en Noord-Amerika, waaronder de Verenigde Staten, die volgens onderzoekers voor het eerst in vijftig jaar niet meer aan de criteria van een liberale democratie voldoen.

Drie werelden voor 2076

Dus wat betekent dit allemaal voor de wereld waarin jij oud wordt, of waarin je kinderen volwassen worden? Wetenschappers gebruiken hiervoor geen enkele voorspelling, maar drie scenario’s.

De wenselijke wereld. Landen werken weer samen. De uitstoot daalt snel genoeg om de opwarming te beperken en sommige planetaire grenzen worden hersteld. Extreme rijkdom wordt eerlijker belast. AI wordt ontwikkeld onder strenge, internationaal afgedwongen veiligheidsregels. Democratieën worden versterkt in plaats van uitgehold. Volgens de wetenschappers achter deze modellen is dit scenario nog steeds haalbaar. Maar het vraagt om een niveau van internationale samenwerking dat op dit moment nergens te bekennen is.

De overlevingsgrens. Dit is niet de goede toekomst, dit is de absolute ondergrens. De opwarming blijft net onder de grens waarbij het klimaatsysteem onomkeerbaar kantelt, ergens rond de 2,5 tot 3 graden in plaats van boven de 4. Er komt geen grote oorlog tussen grootmachten met AI gestuurde wapens. De laatste twee veilige planetaire grenzen worden niet overschreden. Democratie stort niet volledig in tot een wereldwijd verankerde dictatuur. En de ontwikkeling van AI wordt niet zo hard opgevoerd dat veiligheid compleet wordt losgelaten. Zelfs deze ondergrens is geen vanzelfsprekendheid. Ze vraagt om actief ingrijpen, niet alleen om het uitblijven van het allerergste.

De meest waarschijnlijke wereld. Trek je de lijnen van vandaag gewoon door, dan kom je hier uit. Een wereld die steeds verder uit elkaar valt, zoals het World Economic Forum het zelf noemt: een tijdperk van wanorde. Een opwarming van 2,5 tot 2,8 graden, met een tijdelijke overschrijding van de 1,5-gradengrens die nu al zo goed als vaststaat. Vermogens die zonder grote belastinghervorming verder concentreren bij een kleine groep. Een AI wedloop tussen grootmachten waarin veiligheid voortdurend achter de feiten aanloopt. En een democratie die eerst nog verder verzwakt, voordat er, als het al gebeurt, een kentering komt. Geen ineenstorting. Wel een duurdere, hardere en veel ongelijkere wereld, waarin de armste en meest kwetsbare mensen de rekening betalen voor keuzes die zij niet hebben gemaakt.

De meest waarschijnlijke wereld. Trek je de lijnen van vandaag gewoon door, dan kom je uit bij een wereld die steeds verder uit elkaar valt, een tijdperk van wanorde.

Niets hiervan staat vast, en dat is precies het punt

De onderzoekers van al deze rapporten zeggen het zelf keer op keer. Dit zijn geen voorspellingen, het zijn berekeningen van wat verschillende keuzes betekenen. En er is één opvallende uitzondering op al dit slechte nieuws. Op klimaatgebied is de kloof tussen het slechtste en het beste scenario de afgelopen tien jaar juist kleiner geworden, van een verwachte opwarming van 3 tot 3,5 graden naar 2,3 tot 2,8 graden nu. Geen reden voor opluchting, want we zitten nog altijd ver boven de doelen van Parijs. En er komen nog elke dag nieuwe data boven water die niet in de berekeningen waren meegenomen. Toch is het een indicatie dat een decennium aan gericht beleid een trendlijn daadwerkelijk kan ombuigen. Diezelfde les geldt, volgens de mensen die deze cijfers al jaren bijhouden, net zo goed voor oorlog, ongelijkheid, technologie en democratie.

De vraag is niet welke van de drie werelden we krijgen. De vraag is wat er de komende jaren gebeurt, want dat bepaalt het antwoord.

Bronnen

Blijf op de hoogte met de gratis nieuwsbrief. Meld je hier aan.