Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Het wrak is van de Kronan, een Zweeds oorlogsschip dat in 1676 bij Öland zonk. De vondst uit juli 2016 rook naar kaas, al wist onderzoeker Lars Einarsson niet zeker of het echt kaas was.
Historisch schilderij van Claus Møinichen uit 1676 dat de Slag bij Öland toont, met het ontplofte oorlogsschip de Kronan. Beeld: Claus Møinichen, Public domain, via Wikimedia Commons.
Een zwart blikken potje dat eeuwenlang onder het slib lag: wat zou daar nog van over zijn? Duikers haalden het waterdichte potje boven bij onderzoek naar de Kronan, een wrak dat sinds de ontdekking in 1980 al meer dan 20.000 voorwerpen heeft opgeleverd. Het lage zoutgehalte van de Oostzee en het slib hielpen de inhoud te bewaren. Die werd naar een Zweedse landbouwuniversiteit gestuurd om te onderzoeken wat er precies in zat.
Bij Öland bleef haast niemand in leven
Op 1 juni 1676 ging het tijdens de Slag bij Öland mis voor de Kronan. Het koninklijke oorlogsschip verging na een explosie. Van de ongeveer 800 mensen aan boord overleefden er slechts 40. De plek waar duikers nu voorwerpen vinden, was dus ook de plek van een enorme ramp.
De Kronan vocht tegen een Nederlands-Deense vloot. Daarmee raakt dit wrak ook aan de Nederlandse zeegeschiedenis, al vertellen de spullen aan boord een ander verhaal dan de kanonnen. Ze laten zien wat mensen meenamen tijdens zo’n zeeslag, tot aan iets dat waarschijnlijk gewoon bedoeld was om te eten.
De geur gaf een aanwijzing, geen bewijs
De massa in het potje was volgens expeditieleider Lars Einarsson van het Kalmar County Museum nog redelijk goed bewaard. Ze was halfvast en zag er korrelig uit, een beetje als roquefort. Naast kaas rook hij ook gist. Dat maakt een zuivelproduct aannemelijk, maar aan een geur alleen kun je niet vaststellen wat er precies in een eeuwenoud potje zit.
“Anders dan de anderen vind ik de geur best aangenaam. Het ruikt naar leven.”
Lars Einarsson, expeditieleider van het Kalmar County Museum
Die reactie maakt de vondst haast tastbaar. Roquefort was voor Einarsson een vergelijking om uit te leggen wat hij rook en zag, geen vaststelling van de kaassoort. Zelfs de vraag of de inhoud daadwerkelijk kaas is, bleef open. Juist daarom was onderzoek aan het materiaal nodig.
Goud, medicijnen en sporen van de bemanning
Dezelfde duikexpeditie duurde twee weken en leverde meer op dan het potje. Duikers haalden ook deze voorwerpen uit de Kronan:
- veertien gouden munten, het grootste aantal dat in zestien jaar tijd uit het wrak was gehaald;
- een zeldzame ring van goud en diamant;
- medicijnen, waarvan veel bedoeld waren voor maag- en darmklachten.
De ring maakte indruk op een plaatselijke juwelier: hij had naar eigen zeggen nog nooit zo’n oude diamanten ring gezien. De medicijnen vertellen weer iets heel anders. Ook op een oorlogsschip moesten mensen omgaan met alledaagse kwalen, ver van de zorg aan land.
Tussen de geborgen voorwerpen zaten bovendien persoonlijke bezittingen. Nog aangrijpender zijn schedelresten van bemanningsleden, waarin zelfs sporen van hersenweefsel zijn gevonden. Zo brengt het wrak zowel de waardevolle spullen als de mensen die aan boord waren dichtbij.
Het wrak vertelt ook het gewone verhaal
Het Kalmar County Museum onderzoekt de Kronan nog altijd regelmatig. In een vaste tentoonstelling laat het museum veel opgegraven voorwerpen zien. De gouden munten trekken misschien het eerst je blik, maar de combinatie met medicijnen en persoonlijke spullen maakt duidelijk hoe uiteenlopend het leven aan boord was.
Voor Nederlandse lezers zit er nog een extra laag in die verzameling. Bij Öland stond de Kronan tegenover een vloot waarin ook Nederlanders meevochten. Wat uit het schip wordt gehaald, hoort daardoor niet alleen bij de geschiedenis van één Zweeds oorlogsschip, maar ook bij die van de strijd op de Oostzee.
Over het onderzoek
De inhoud van het in juli 2016 gevonden potje ging voor analyse naar de Swedish University of Agricultural Sciences in Uppsala. Daar moest onderzoek uitwijzen of Einarssons vermoeden klopte: een zuivelproduct, waarschijnlijk kaas. Een definitieve bevestiging dat het inderdaad kaas was, is niet bekend.
