Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Een koningin kan dagelijks tot tweeduizend eieren leggen, en juist die nakomelingen blijken een verborgen prijs te betalen bij blootstelling aan pesticiden. Onderzoekers van UC Davis zien daarin een nieuw risico voor de veerkracht van hele bijenkolonies.
Bijenkoningin op een honingraat. Foto: iStock – Bidrottning
Een bijenkoningin beheert het hart van de kast: zij houdt de aanwas op gang, terwijl werkbijen voedsel verzamelen en ongewenste stoffen zoveel mogelijk buiten de deur houden. Maar als werkbijen hun taak verzaken grijpt de koningin in, met dramatische gevolgen. Onderzoekers van UC Davis, die hun bevindingen publiceerden in Current Biology, zagen dat voor het eerst in nagebootste mini-kolonies.
De koningin schuift het gif door
Als de belasting oploopt, slaat de honingbijenkoningin een opmerkelijke overlevingsroute in. Ze brengt een deel van de pesticiden uit haar lichaam onder in haar eieren. Die strategie heet maternal offloading, vrij vertaald draagt de moeder de vervuiling af aan haar nakomelingen.
Hoofdauteur Angela Encerrado-Manriquez van het Department of Environmental Toxicology van UC Davis volgde samen met collega’s waar de stoffen terechtkwamen, namelijk in de koningin, haar eierstokken, de eieren en de was. Eerder toxicologisch onderzoek keek vooral naar werkbijen. Juist bij honingbijen was deze manier van afvoeren nog nooit aangetoond.
“Om zichzelf te beschermen, voert de koningin deze stoffen af naar haar eieren.”
Sascha Nicklisch, hoogleraar milieutoxicologie in het Department of Environmental Toxicology van UC Davis
De bescherming van werkbijen kent een grens
Honingraatcellen gevuld met bijenlarven en poppen in verschillende ontwikkelingsstadia, met enkele volwassen bijen zichtbaar. Beeld: UC Davis.
Werkbijen verzorgen de koningin en de larven, en filteren schadelijke stoffen uit het voedsel dat ze in de kast rondbrengen. Zodra die natuurlijke schoonmaakdienst overbelast raakt, kunnen pesticiden zich alsnog langzaam in de kolonie ophopen, terwijl de bijen gewoon hun werk blijven doen.
De onderzoekers gebruikten het insecticide methylparathion, voorzien van een zwak radioactief merkteken. Zo konden ze precies zien hoe de stof door de kolonie bewoog, tot in de honingraat en de eieren aan toe. De gebruikte concentraties waren niet dodelijk en lagen op een niveau dat ook buiten het lab kan voorkomen.
- Elke proefkolonie bevatte één koningin en zestig werkbijen.
- De bijen kregen stuifmeel, water en voedsel met methylparathion.
- De vervuiling belandde uiteindelijk in onder meer was, eierstokken en eieren.
Een piepkleine kast gaf het antwoord
Voor de proeven bouwden UC Davis, het Lawrence Livermore National Laboratory en de landbouwonderzoeksdienst USDA-ARS zogeheten nanokolonies, kleine plastic systemen met een gaasbodem, waarin de belangrijkste taken uit een echte bijenkast worden nagebootst.
Bij het Lawrence Livermore National Laboratory gebruikten de onderzoekers BioAMS, een meetmethode die radioactieve merktekens in extreem lage concentraties kan vinden. Onderzoeker Bruce Buchholz van het laboratorium kon daarmee pesticiden volgen op niveaus die met veel gangbare analyses buiten beeld blijven.
Een bijenkast valt meestal niet plotseling om door één dosis. Kleine hoeveelheden die zich dag na dag opstapelen kunnen wel schade aanrichten.
De eieren zijn de rekening
Een gezonde koningin legt dagelijks 1.500 tot 2.000 eieren. Uit die eieren komen de nieuwe werkbijen voort die voedsel zoeken, larven verzorgen en de kast draaiend houden. Raakt een flink deel van die nieuwe generatie beschadigd, dan komt de hele kolonie onder druk te staan.
Nicklisch en zijn collega’s vrezen vooral een vertraagd effect. Eieren met veel pesticiden kunnen zich minder goed ontwikkelen, waarna een kolonie pas later instort doordat er te weinig gezonde werkbijen bijkomen. De koningin redt zichzelf tijdelijk, maar geeft het probleem door.
Goed om te weten
Honingbijen bestuiven ongeveer een derde van de wereldwijde voedselgewassen. Voor telers, imkers en de Europese voedselketen zijn verliezen van bijenkolonies daarom meer dan een probleem in de bijenkast alleen.
Wat er nog uitgezocht moet worden
De studie laat nog open hoelang een koningin pesticiden naar haar eieren kan blijven verplaatsen. Ook is niet bekend of alle middelen hetzelfde effect hebben, of dat sommige pesticiden sneller in de eieren terechtkomen dan andere.
Het team wil hele kolonies langer volgen, zodat duidelijker wordt wanneer de stapeling omslaat in problemen met de ontwikkeling van larven en het voortbestaan van de kast.
Die kennis kan helpen bij keuzes over pesticidengebruik tijdens periodes waarin bijenvolken hard groeien en veel foerageren, waarbij ook wordt gekeken naar wat er weken later met de volgende generatie gebeurt.
