Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Moeten we al gaan sparen om de energierekening te kunnen betalen? Misschien wel. Want Europa gaat de winter van 2026 naar 2027 in met lagere gasvoorraden dan gebruikelijk. De gasprijs is dit jaar al fors gestegen, vooral door de blokkade rond de Straat van Hormuz. Daar komt nu een tweede onzekere factor bij. Een zeer sterke, mogelijk record El Niño beïnvloedt het winterweer wereldwijd, ook in Europa. Dit artikel zet op een rij wat dit alles betekent voor de gas- en elektriciteitsprijzen.
Een LNG tanker in een haven. Foto: iStock – Sephanat Khumsap
Lage gasvoorraden als startpunt
De Europese gasvoorraden zaten half augustus op ongeveer 62 procent van de capaciteit. Een jaar eerder was dat nog 74 procent. Nederland zit er nog krapper voor, met een vullingsgraad van rond de 41 procent tegen 64 procent vorig jaar. Volgens gasvoorraadmonitor Gaspeil.nl is dit het laagste niveau ooit gemeten op deze datum sinds de metingen in 2011 begonnen.
De Europese Commissie zegt geen acute zorgen te hebben. De verwachting is dat de voorraden tegen november alsnog op een acceptabel niveau uitkomen. De marge is dit jaar wel dunner dan normaal, waardoor er minder buffer is tegen tegenvallers.
Waarom de gasprijs al maanden stijgt
De gasprijs begon 2026 op een dieptepunt en is sindsdien meer dan verdubbeld. De belangrijkste oorzaak ligt buiten Europa. De Straat van Hormuz, waar normaal zo’n een vijfde van al het vloeibare gas ter wereld doorheen gaat, ligt sinds het voorjaar vrijwel stil door een Amerikaanse marineblokkade. Qatar, een van de grootste LNG-exporteurs, kan zijn tankers daardoor niet kwijt.
Daar kwam deze zomer een hittegolf bij. De extra vraag naar koeling in Zuid- en Midden-Europa werd deels opgevangen door gascentrales, wat het vullen van de voorraden vertraagde. Kortom, minder aanbod en meer vraag tegelijk.
Elektriciteit volgt de gasprijs
Stroom en gas hangen nauw samen. Gascentrales bepalen vaak de marginale prijs op de elektriciteitsmarkt, dus een stijgende gasprijs werkt vrijwel direct door in de stroomprijs. Tegelijk zorgt de groei van zon en wind voor een tegengesteld effect. Op momenten met veel wind en zon kan er een overschot ontstaan, met zeer lage of zelfs negatieve prijzen tot gevolg.
Voor deze winter betekent dat waarschijnlijk grotere prijsschommelingen. Hoge pieken bij weinig wind in combinatie met een dure gasprijs, en lage of negatieve uurprijzen zodra het hard waait.
Wat doet El Niño met de winter in Europa
Naast de gasmarkt speelt er nog een factor: het weer zelf. In de Stille Oceaan ontwikkelt zich momenteel een zeer sterke El Niño. Amerikaanse weerdiensten schatten de kans op een zogeheten Super El Niño in de periode oktober tot en met december inmiddels op ruim negentig procent, met een piek die mogelijk sterker is dan alle eerdere metingen sinds 1950.
Europa ligt relatief ver van het brongebied van El Niño, waardoor het effect hier kleiner en minder voorspelbaar is dan in Noord-Amerika. Toch zien meteorologen wel een patroon. Het Britse weerinstituut Met Office houdt rekening met een zachter, natter en winderiger begin van de winter in Noordwest-Europa, doordat de straalstroom boven de Atlantische Oceaan versterkt. Later in de winter, rond januari en februari, kan het patroon omslaan naar juist rustiger en kouder weer. Een zachte start en een koudere afsluiting kunnen elkaar over het hele seizoen genomen deels opheffen.
Er speelt nog iets. Een sterke El Niño vergroot de kans op verstoring van de polaire vortex, de band van koude lucht boven de Noordpool. Als die vortex instabiel wordt of instort, neemt de kans op langere koudegolven in delen van Europa toe. Meteorologen noemen januari en februari 2027 daarom nu al het venster om in de gaten te houden.
Wat dit betekent voor de energieprijzen
Deze twee fases werken tegengesteld op de energiemarkt. Een zachter en winderiger begin van de winter betekent minder vraag naar gas voor verwarming en meer stroom uit wind. Dat drukt de prijzen juist omlaag in de herfst en vroege winter.
Het risico zit in de tweede helft van de winter. Als de polaire vortex inderdaad verstoort en er een langere koudegolf volgt, stijgt de gasvraag precies op het moment dat de voorraden na een lastige zomer al aan de lage kant zijn. Dat kan tot scherpe prijspieken leiden, zowel voor gas als voor stroom.
De rol van klimaatverandering
Los van El Niño speelt klimaatverandering een eigen, structurele rol. Op de lange termijn zorgt een opwarmend klimaat voor gemiddeld mildere winters en dus minder stookbehoefte. Tegelijk maakt diezelfde opwarming het weer grilliger. Een warmer wordende Noordpool kan de polaire vortex juist vaker instabiel maken, wat de kans op felle koudegolven binnen een overigens mildere winter niet verkleint, maar soms zelfs vergroot.
Ook aan de andere kant van het jaar is het effect voelbaar. Hittegolven worden vaker, heviger en langduriger, vooral in Zuid-Europa. Dat verhoogt in de zomer de vraag naar koeling en dus naar stroom uit gascentrales, precies in de periode waarin de gasvoorraden voor de winter gevuld moeten worden. Dat is exact wat er deze zomer gebeurde. Voor energiebedrijven en toezichthouders wordt het daardoor lastiger om vraag en aanbod nauwkeurig te plannen. De ene winter kan zacht en kalm zijn, de volgende fel en langdurig koud.
Vooruitzicht
Dit najaar kent drie onzekerheden. De geopolitieke situatie rond Hormuz en Qatar bepaalt hoeveel LNG er binnenkomt. Een sterke El Niño kan de winter een zachte start en een mogelijk koude tweede helft geven. En klimaatverandering maakt weerpatronen in het algemeen grilliger en dus lastiger te voorspellen.
Geen van deze factoren wijst op zichzelf overtuigend één kant op. Samen zorgen ze vooral voor meer kans op grote uitschieters, in beide richtingen. Wie de energieprijzen deze winter wil volgen, doet er goed aan zowel de LNG-aanvoer via Hormuz als de ontwikkeling van de polaire vortex in de gaten te houden.
Dit artikel is gebaseerd op actuele marktinformatie en weersvoorspellingen van medio augustus 2026. Omdat zowel de gasmarkt als de El Niño-voorspellingen wekelijks kunnen worden bijgesteld, kan de situatie tegen de winter zijn veranderd.
