Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Een vondst van 17 kilo uit Maryborough Regional Park blijkt een zeldzame H5-chondriet te zijn. De steen geeft onderzoekers een inkijkje in materiaal uit de vroegste dagen van ons zonnestelsel.
Een meteoriet met een ruw, donkerbruin oppervlak en zichtbare kristallijne structuren tegen een zwarte achtergrond. Beeld: Wikimedia Commons.
David Hole trok in 2015 met zijn metaaldetector door een natuurgebied bij Maryborough, in de Australische staat Victoria, op zoek naar goud. Het zware, roodbruine brok dat hij circa 2 kilometer ten zuiden van Maryborough vond, kreeg hij thuis nauwelijks open en belandde pas na jaren bij deskundigen. Daar bleek het een zeldzame meteoriet van bijna 39 centimeter lang, met mineralen die zijn ontstaan in de oernevel waaruit ons zonnestelsel voortkwam. In Victoria zijn slechts zeventien meteorieten officieel geregistreerd, tegenover ontelbare goudvondsten.
De steen gaf niet mee
Thuis ging Hole stevig tekeer op het roodbruine brok. Een zaagblad, slijptol, boormachine, zuur en zelfs een voorhamer kregen er nauwelijks vat op.
Pas jaren later nam hij het mee naar Melbourne Museum. Daar bekeken geologen Dermot Henry, wetenschappelijk directeur bij Museums Victoria, en Bill Birch, emeritus-conservator van dezelfde instelling, het object; de beschrijving en classificatie werd vastgelegd door onderzoekers van Museums Victoria en Monash University, onder leiding van Andrew Tomkins. Van de duizenden stenen die mensen daar als mogelijke meteoriet afleveren, blijken er doorgaans maar twee echt uit de ruimte te komen.
Een zaagsnede liet het echte verhaal zien
De onderzoekers sneden met een diamantzaag een dun plakje van de steen af. Binnenin zat een gelijkmatig gekristalliseerde massa met kleine ronde korrels: chondrulen. Die korrels ontstonden in de hete stofwolk rond de jonge zon, lang voordat planeten hun huidige vorm kregen.
De meteoriet is een H5-chondriet, een veelvoorkomend type meteoriet dat relatief veel ijzer en nikkel bevat. De letter H verwijst naar het hoge ijzergehalte; de 5 zegt iets over hoe sterk het materiaal in zijn verleden door warmte is veranderd en opnieuw is gekristalliseerd.
- In de steen zitten de metaalmineralen kamaciet en taeniet.
- Onderzoekers vonden ook sporen van zuiver koper.
- De structuur wijst erop dat het brok na zijn val weinig zware inslagen heeft opgelopen.
Koolstof-14-onderzoek aan de Universiteit van Arizona dateert de val op minder dan 1.000 jaar geleden. Een inslagkrater is nooit gevonden, en ook oude meldingen van heldere vuurballen tussen 1889 en 1951 zijn te vaag om ze aan deze steen te koppelen.
Goudzoekers liepen er waarschijnlijk gewoon langs
De meteoriet viel waarschijnlijk nauwelijks op tussen de gele klei en de eucalyptusbossen rond Maryborough. Toch meet hij bijna 39 cm en brengt hij 17 kg op de weegschaal. Zijn ongewoon hoge dichtheid verklaart ook waarom een metaaldetector reageerde.
In hetzelfde gebied zijn in de loop der tijd duizenden goudklompen opgegraven, een erfenis van de goudkoorts in de negentiende eeuw. Goud vertelt iets over geologie op aarde; zo’n ruimtebrok bewaart materiaal uit de begintijd van ons planetenstelsel.
Goed om te weten
Chondrieten zijn de oudste bekende gesteenten in ons zonnestelsel. Ze bevatten materiaal dat grotendeels onveranderd bleef sinds de vorming van de eerste kleine hemellichamen.
Waarschijnlijk afkomstig uit de asteroïdengordel
De chemische kenmerken passen bij een oorsprong in de asteroïdengordel tussen Mars en Jupiter. Daar cirkelen nog altijd ontelbare rotsblokken rond de zon, als overblijfselen van materiaal dat nooit samenklonterde tot een planeet.
Een botsing tussen twee van zulke objecten kan een brok de ruimte in hebben geslingerd, op een baan die uiteindelijk de aarde kruiste. Bij de tocht door de atmosfeer werd de buitenkant heet, maar het binnenste bleef voldoende intact om zijn oude mineralen te behouden.
Dat soort materiaal helpt onderzoekers ook bij een grotere vraag: hoe kwamen de bouwstenen voor leven op jonge planeten terecht. Sommige meteorieten bevatten organische moleculen, aminozuren of zelfs sterrenstof die ouder is dan de zon. Voor de Maryborough-steen zijn zulke stoffen nog niet vastgesteld.
De volgende stap zit in het laboratorium
Melbourne Museum bewaart de meteoriet nu als onderzoeksobject. Nieuwe analyses kunnen de verhouding tussen metalen en mineralen nauwkeuriger meten en zo de herkomst binnen de asteroïdengordel verder aanscherpen.
Ook in Nederland worden mogelijke meteorieten geregeld bij musea of universiteiten aangeboden. Een slijpvlak, chemische analyse en metingen van de structuur kunnen uitsluiten dat het om industrieel slakmateriaal of een aardse steen gaat.
De volgende analyses richten zich op minuscule resten in het binnenste van het monster, waar materiaal uit de vormingsfase van 4,6 miljard jaar geleden het best bewaard kan zijn gebleven.
