Vier jaar geleden wilde Europa het meest vergaande plan ter wereld opzetten om mensen en natuur te beschermen tegen dagelijkse blootstelling aan gevaarlijke chemicaliën. Maar dat plan wordt gesaboteerd door de Europese Commissie en loopt inmiddels flink achter op schema, blijkt uit een nieuwe studie met de titel Restrictions Roadblock.
Door onrechtmatige vertragingen van de Europese Commissie is naar schatting zo’n 100.000 ton aan chemicaliën terechtgekomen in voedselketens, drinkwater, woningen en andere leefomgevingen.
De Commissie presenteerde deze chemische ‘routekaart’ op 25 april 2022. Het doel was om duizenden van de meest schadelijke stoffen aan te pakken, waaronder stoffen die kankerverwekkend zijn, de voortplanting verstoren, allergieën veroorzaken of andere ernstige risico’s vormen. Het plan voorzag in beperkingen op het gebruik van deze stoffen in uiteenlopende producten, van luiers en speelgoed tot meubels en textiel. De uitvoering zou transparant en tijdig verlopen.
De aanleiding was groeiende bezorgdheid onder wetenschappers over synthetische chemische vervuiling, die volgens sommigen de grenzen van wat de aarde aankan overschrijdt. In de plannen stond onder meer dat vlamvertragers, vaak gelinkt aan kanker, effectief verboden zouden worden. Ook bisfenolen, veelgebruikte stoffen in plastics die de hormoonhuishouding verstoren, zouden worden aangepakt. Daarnaast ging het om pvc, een moeilijk recyclebare kunststof met veel giftige toevoegingen, en PFAS, de zogenoemde ‘forever chemicals’ die zich ophopen in het menselijk lichaam.
Toch blijkt uit een evaluatie van milieuorganisaties ClientEarth en European Environmental Bureau dat bijna twee derde van de 22 dossiers in de routekaart stil ligt. In veel gevallen is er sinds 2022 geen voortgang geboekt, of lopen processen maanden tot jaren achter.
De Commissie als grootste obstakel
Volgens het onderzoek ligt de grootste blokkade bij de Europese Commissie zelf. Bij een derde van de dossiers is helemaal geen vooruitgang geboekt. Voor nog eens een derde werden wettelijke termijnen overschreden. Waar volgens de regels binnen drie maanden actie vereist was, duurde het in de praktijk gemiddeld twee jaar, en in sommige gevallen bijna vier jaar.
Alleen al bij zes dossiers leidde deze vertraging tot minstens 98.440 ton extra chemische vervuiling in Europa. De gevolgen zijn ingrijpend: deze stoffen worden in verband gebracht met verlies van cognitieve vermogens bij kinderen, allergieën, kanker, onvruchtbaarheid en andere ernstige gezondheidsproblemen, zowel bij mensen als bij dieren.
Gebrek aan uitleg en politieke keuzes
Volgens de betrokken organisaties ontbreekt een duidelijke verklaring voor de vertragingen. Zij stellen dat de Commissie in toenemende mate de belangen van grote vervuilers laat voorgaan boven die van volksgezondheid en milieu. In de tweede termijn van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zou sprake zijn van een trend richting deregulering.
Zo sprak zij steun uit voor de Antwerp Declaration, een initiatief vanuit de Europese chemische industrie dat wordt gesteund door grote industriële spelers. Volgens het rapport staat deze koers op gespannen voet met Europese wetgeving, die juist bescherming van mens en milieu centraal stelt.
Oproep tot versnelling
De druk op de Europese politiek neemt toe. Beleidsmedewerker Christine Hermann van het European Environmental Bureau waarschuwt dat het uitblijven van actie bijdraagt aan grootschalige vervuiling en schade voor burgers en ecosystemen. Zij roept de Europese leiders op om bescherming voorop te stellen en het beleid te versnellen.
Ook jurist Hélène Duguy van ClientEarth stelt dat de Commissie haar eigen beloften niet nakomt en zich daarmee blootstelt aan juridische stappen. Volgens haar is het tijd om verantwoordelijkheid te nemen en de wettelijke plicht om mens en milieu te beschermen serieus na te komen.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
