Democratie staat onder druk, en niet alleen door politieke spanningen. Overstromingen, bosbranden en hittegolven spelen een steeds grotere rol in hoe en of verkiezingen doorgaan. Wat ooit een logistieke uitdaging was, wordt nu een klimaatvraagstuk.
Nieuw onderzoek van het International Institute for Democracy and Electoral Assistance laat zien hoe groot die impact inmiddels is. In de afgelopen twintig jaar zijn minstens 94 verkiezingen en referenda in 52 landen verstoord door klimaatgevolgen.
Verkiezingen in tijden van extremen
Alleen al in 2024 werden 23 verkiezingen in 18 landen beïnvloed door extreem weer. Denk aan landen als Brazilië, Bosnië en Herzegovina en Senegal. Soms ging het om kapotte infrastructuur, soms om kiezers die moesten vluchten, en soms om verkiezingen die op het laatste moment aangepast moesten worden.
Een voorbeeld dat blijft hangen: de verkiezingen in Mozambique in 2019. Cycloon Idai zette complete dorpen onder water. Huizen, scholen en wegen verdwenen, en duizenden mensen moesten verhuizen. Volgens het onderzoek had dit direct invloed op de verkiezingsuitslag.
Ook subtielere verstoringen tellen. Tijdens de parlementsverkiezingen in Senegal in 2024 moesten brandweerlieden waarnemers naar stembureaus brengen vanwege overstromingen. Democratie, gedragen op schouders door reddingswerkers.
Hitte als stille spelbreker
Niet alleen water en wind verstoren het stemproces. Hitte blijkt een minstens zo grote factor. Sinds 2022 zijn minstens tien verkiezingen beïnvloed door extreme temperaturen. In de Filipijnen bijvoorbeeld raakten stemmachines oververhit en weigerden ze eerder geaccepteerde stemmen. Ondertussen wachtten kiezers urenlang in de brandende zon, met soms fysieke gevolgen.
In megasteden wordt dat probleem alleen maar groter. Steden met meer dan tien miljoen inwoners warmen sneller op. In Lagos zijn er inmiddels bijna negentig dagen per jaar waarop de temperatuur ver boven het vroegere gemiddelde ligt.
Democratie onder druk
De kwetsbaarheid is het grootst in regio’s waar democratische systemen al onder spanning staan, vooral in delen van Afrika en Azië. Daar kan één natuurramp het verschil maken tussen een goed verloop en chaos.
Toch zijn er oplossingen in ontwikkeling. Verkiezingsorganisaties werken steeds vaker samen met meteorologen en hulpdiensten. In Peru krijgen verkiezingsmedewerkers bijvoorbeeld training in rampenbeheer. En in Canada verschuift de provincie Alberta haar verkiezingen van mei naar oktober om bosbranden te vermijden.
Timing is politiek
Volgens politicoloog Sarah Birch zouden verkiezingen vaker gepland moeten worden buiten voorspelbare risicoperiodes. Dat klinkt logisch, maar blijkt in de praktijk lastig. Zelfs de Verenigde Staten houden vast aan verkiezingen in november, midden in het orkaanseizoen.
De vraag wordt daarmee urgenter: hoe flexibel kan een democratie zijn zonder haar legitimiteit te verliezen?
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
