De wereld in de overgang – naar het Aquarius tijdperk?

De wereld staat in brand. Oorlogen, economische instabiliteit, klimaatcrisis, een tanend vertrouwen in democratische instituties, politieke polarisatie die families en landen splijt. Voor veel mensen voelt het alsof hun wereld instort. Om zulke roerige tijden te begrijpen zoeken we naarstig naar verklaringen. In eerste instantie rationeel en vanuit de wetenschap. Maar die bedrijven we pas een eeuw of drie. Tienduizenden jaren daarvoor grepen we terug op andere systemen van kennis om de wereld te begrijpen, zoals de astrologie. Die plaatst onze tijd in de overgang naar het Aquarius tijdperk, ook wel het Waterman tijdperk genoemd. Hoe past wat wij nu meemaken in dit kosmische perspectief?

Wat is het Aquarius tijdperk?

Ook de astrologie gaat uit van een diepe kennis van de kosmos, maar interpreteert die op een andere manier dan vanuit supernova’s en zwarte gaten. In de astrologie staat de waarneming van de sterrenhemel als gevolg van de bewegingen van de aarde centraal. Kosmische tijdperken, die vernoemd zijn naar de sterrenbeelden van de dierenriem, worden bepaald door de positie van de zon in de dierenriem tijdens het lentepunt, wanneer stand van de zon rond 21 maart de evenaar passeert. Door de precessie, een langzame tolbeweging van de aardas die ongeveer 25.920 jaar duurt, verschuift het lentepunt langzaam door de sterrenbeelden van de dierenriem. Voor elk sterrenbeeld duurt zo’n periode ongeveer 2.160 jaar, een kosmisch tijdperk.

De afgelopen twee millennia bevonden we ons in het Vissentijdperk. Dat wordt gekenmerkt door religieuze hiërarchie en macht over het individu. Met de Aquarius-energie transformeert de wereld naar meer menselijke waarden.

Waterman is traditioneel verbonden met democratie, vrijheid, humaniteit, modernisering, maar ook met rebellie en opstand. Aquarius is een luchtteken: het denkt, verbindt, en overstijgt grenzen. Waar het Vissentijdperk draaide om verticale structuren, de paus boven de bisschop, de koning boven de onderdaan, draait Aquarius om horizontale netwerken, om kennis die vrij stroomt, om verbinding tussen gelijken.

De jaren zestig: een eerste golf van Aquarius-bewustzijn

Naar het opkomen van de geest van Aquarius je hoeft niet ver te zoeken. In de jaren zestig brak er iets open in de Westerse wereld dat nooit meer helemaal dichtging.

De hippiecultuur ontstond als reactie op frustraties over het Amerikaanse consumentisme en de betrokkenheid bij de Vietnamoorlog. Jongeren verwierpen de mainstream en kozen voor alternatieve leefwijzen, geïnspireerd door oosterse spiritualiteit en anti-oorlogssentiment. Liefde, vrede en flower power werden de pijlers van een nieuwe identiteit.

De uitdrukking “Age of Aquarius” verwijst in de populaire cultuur naar het hoogtepunt van de hippie- en New Age-bewegingen in de jaren zestig en zeventig. De musical Hair uit 1967, met het openingsnummer “Aquarius” en de regel “This is the dawning of the Age of Aquarius”, bracht het idee wereldwijd onder de aandacht.

Er werd een verschuiving zichtbaar van centraal gestuurd kerkelijk godsdienstig beleven naar individuele spiritualiteit. Tegelijkertijd groeide een beweging naar eenheid: eenheid met de medemens, met de natuur, met de wereld in ruime zin. Sindsdien zijn zorg voor het milieu, voor dieren en voor mensenrechten vanzelfsprekende elementen geworden in de opvattingen van veel mensen.

Hippies zochten spirituele houvast buiten de joods-christelijke traditie, met name in het boeddhisme, hindoeïsme en andere oosterse religies. Ook astrologie was populair.

De beweging stierf nooit echt. De idealen van de flower power hebben hun neerslag gevonden in New Age-leringen, in de milieubeweging, in experimenten zoals communale woonvormen, en zelfs in de ideologie achter open source software in de informatica. Wie naar de hedendaagse klimaatbeweging, de open source-cultuur of het digitale activisme kijkt, ziet de geest van de jaren zestig nog altijd doorwerken.

Waarom het nu zo turbulent is

Als Aquarius voor vrijheid, broederschap en verlichting staat, waarom lijkt de wereld er dan juist nu zo in verval? Waarom meer oorlog, meer polarisatie, meer wantrouwen?

Het antwoord dat astrologen en spirituele denkers geven is consistent: de chaos is geen mislukking van de transitie. De chaos is de transitie.

Het Aquarius tijdperk is begonnen, en het is een roerige tijd. Het is een tijd van onthullingen, waarheidsbevinding en keuzes. De Aquariuszuivering uit zich in de vorm van maatschappelijke onrust en onthullingen over zaken die voorheen verborgen bleven.

Het oude systeem met de gevestigde machtsblokken, de fossiele economie, de top-downpolitiek en de mediamonopolies verzet zich met hand en tand. Dat verzet ziet er uit als instabiliteit, conflict en crisis. Maar onder de oppervlakte, zo luidt de redenering, vindt een onvermijdelijke verschuiving plaats.

De lijnen van nu naar Aquarius

De thema’s van Aquarius zijn overal zichtbaar in de actualiteit, al verschijnen ze in een ruwe, nog niet voltooide vorm.

Technologie en informatie. Aquarius heerst over communicatie en netwerken. Het internet, sociale media, kunstmatige intelligentie zijn allemaal Aquarius-fenomenen. De kennis stroomt vrij, maar brengt ook desinformatie en polarisatie mee. De kracht en de schaduw van hetzelfde principe.

Democratie onder druk. Steeds meer mensen gaan inzien dat de pijn die verouderde idealen, werkwijzen en structuren met zich meebrengen groeit. Daarom gaat de vernieuwing sneller dan ooit. De opkomst van populisme, maar ook van burgerbewegingen en lokale democratische initiatieven, zijn twee kanten van dezelfde munt: het volk dat zijn stem terug  wil.

Duurzaamheid en aarde. Het besef dat we de planeet niet eindeloos kunnen uitputten is een typisch Aquarius-inzicht waarin de aarde gemeengoed is, geen bezit. Eenheid met de natuur en weerstand tegen het voeren van oorlog zijn inmiddels algemeen gedeelde waarden, al worstelen we nog met de uitvoering.

Identiteit en vrijheid. De strijd om gelijke rechten voor vrouwen, LHBTQ+-mensen, etnische minderheden past precies in de Aquarius-impuls richting gelijkwaardigheid. Tegelijk roept die strijd hevige tegenreacties op bij mensen die de oude orde willen bewaren. Dat conflict speelt zich overal af.

Twijfel

Er is (natuurlijk) ook kritiek. Astrologen zijn het er niet over eens wanneer het Watermantijdperk precies begint. De meeste publicaties plaatsen het in de twintigste of de vierentwintigste eeuw. De grenzen zijn vaag, de interpretaties lopen uiteen.

Bovendien heeft elke generatie in de geschiedenis de eigen turbulente tijd als bijzonder keerpunt ervaren. Dat maakt het Aquarius-verhaal aantrekkelijk, maar ook moeilijk te falsifiëren. Het is een kader, geen bewijs.

Toch heeft dit kader iets waardevols, ongeacht of je het letterlijk gelooft. Het biedt een perspectief waarbij de huidige chaos niet het eindpunt is, maar een doorgangsstadium. Het nodigt uit tot reflectie op welke waarden we willen meenemen naar de toekomst, en welke we achter willen laten.

Wat kunnen we ermee?

Volgens de astrologie bevindt de wereld zich momenteel op een karmisch crisismoment, een kritisch keuzemoment. In het collectief onbewuste worden het licht en de hulpmiddelen aangereikt waarmee we de transitie aankunnen van het oude naar het nieuwe.

De ervaring van dagelijkse werkelijkheid is daarmee in overeenstemming. De wereld is instabieler en agressiever dan hij in lange tijd was. En de moderne wetenschap ondersteunt de conclusie dat de wereld zich in een meervoudige crisis bevindt, die de grenzen van de planeet, en dus ons voortbestaan, heeft bereikt.

Of je nu gelooft in alternatieve kennis of niet, de vraag die dit perspectief oproept is herkenbaar en menselijk: welke kant kies jij in tijden van grote verandering? Hang je vast aan wat vertrouwd is maar verouderd? Of durf je mee te bewegen met wat probeert te ontstaan?

Binnen de klimaat- en milieubeweging hoor je regelmatig oproepen om een nieuw verbindend verhaal. Een verhaal dat mensen verbindt in plaats van verdeelt, dat problemen oplost in plaats van vergroot, dat helpt om te creëren in plaats van de vernietigen. Maar de elementen die zo’n verhaal inhoud geven bestaan al heel lang. Ze worden doorgegeven in oude kennis die haar waarde bewezen heeft door mensen hoop te geven in tijden van crisis. Reden genoeg dus om die (opnieuw?) een plek te geven.