Jarenlang golden de bossen van Afrika als een natuurlijke buffer tegen klimaatverandering. Ze namen grote hoeveelheden CO₂ op en hielpen zo de opwarming van de aarde af te remmen. Maar dat beeld is gekanteld en daar werd jaren geleden al voor gewaarschuwd. Nieuw onderzoek laat nu zien dat deze bossen sinds ongeveer 2010 meer koolstof uitstoten dan ze vastleggen. Wat ooit een klimaatoplossing was, is deels een probleem geworden.
Wat er misging
De oorzaak ligt vooral in grootschalige ontbossing, met name in tropische regenwouden. Bomen verdwijnen sneller dan ze kunnen teruggroeien. En dat heeft directe gevolgen voor de hoeveelheid koolstof die wordt opgeslagen.
Onderzoekers van de Universiteit van Leicester analyseerden meer dan tien jaar aan data met behulp van satellieten en kunstmatige intelligentie, systemen die patronen herkennen in grote datasets. Ze keken naar biomassa, de totale hoeveelheid plantaardig materiaal boven de grond, een belangrijke graadmeter voor opgeslagen koolstof.
De conclusie is duidelijk. Tussen 2007 en 2010 namen Afrikaanse bossen nog netto CO₂ op. Daarna sloeg het systeem om en tussen 2010 en 2017 ging jaarlijks ongeveer 106 miljard kilo biomassa verloren.
De grootste verliezen vonden plaats in tropische regenwouden, onder meer in de Democratische Republiek Congo, Madagaskar en delen van West-Afrika. In sommige savannegebieden groeiden struiken terug, maar dat was bij lange na niet genoeg om de schade te compenseren.
Waarom dit ertoe doet
Het verlies van bos betekent niet alleen minder CO₂-opslag, maar ook extra uitstoot. Daardoor wordt het veel moeilijker om internationale klimaatdoelen te halen, zoals die van het Akkoord van Parijs, dat de opwarming van de aarde wil beperken tot ruim onder de twee graden.
Als bossen hun rol als koolstofopslag verliezen, moeten andere sectoren, zoals energie en industrie, nog sneller en drastischer uitstoot verminderen.
Technologie maakt het zichtbaar
De studie combineerde gegevens van NASA-lasers, Japanse radarsatellieten en veldmetingen op de grond. Door die gegevens te koppelen met machine learning konden onderzoekers voor het eerst op gedetailleerd niveau zien waar en hoe snel bossen verdwijnen.
Het resultaat is een soort ‘warmtekaart’ van ontbossing, die laat zien dat het probleem niet abstract is, maar zich afspeelt op specifieke plekken, vaak gedreven door landbouw, houtkap en economische druk.
Is er nog een weg terug?
Er zijn wel degelijk oplossingen, maar ze vragen snelheid en schaal.
Denk aan:
- strengere handhaving tegen illegale houtkap
- beter bosbeheer
- grootschalige herstelprogramma’s zoals AFR100, dat 100 miljoen hectare land wil herstellen tegen 2030
Daarnaast proberen internationale initiatieven landen financieel te ondersteunen om bossen te beschermen, bijvoorbeeld via nieuwe klimaatfondsen.
Meer dan een regionaal probleem
Wat in Afrika gebeurt, blijft niet in Afrika. Bossen spelen een sleutelrol in de wereldwijde koolstofbalans, het evenwicht tussen uitstoot en opname van CO₂.
Als die balans verschuift, heeft dat gevolgen voor iedereen. Klimaatverandering versnelt, ecosystemen raken verder ontwricht en de speelruimte om nog bij te sturen wordt kleiner.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
