Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Astronaut André Kuipers noemde het Westland het meest verlichte gebied van Nederland. Vooral de kassen vielen hem vanuit de ruimte op. Hun nachtelijke gloed verstoort dieren en roept vragen op over het energieverbruik.
Het Westland is een van de felstverlichte plekken. Foto: iStock – 1xpert
Wie ’s avonds door het Westland rijdt, ziet soms een oranje gloed boven de kassen hangen. Die komt van assimilatielampen die de gewassen kunstmatig bijlichten. Al in 2004 maakten de glastuinbouw en natuurorganisaties afspraken om de lichthinder aan te pakken. Nu tuinders overstappen op ledverlichting, komt opnieuw de vraag op hoeveel licht er buiten de kassen terechtkomt en hoeveel stroom het bijlichten vraagt.
Vanuit de ruimte vallen ook de kassen bij Aalsmeer op
André Kuipers zag tijdens zijn ruimtevlucht nog een opvallende Nederlandse lichtbron: de kassen bij Aalsmeer. In een interview noemde de ESA-astronaut beide kassengebieden als plekken die hem vanuit de ruimte bijbleven. Hij vertelde later over zijn ervaringen in een documentaireserie van zes delen.
Ook op een beeld van het ASTER-instrument, gemaakt vanuit de ruimte, zijn de kassen van het Westland te zien. NASA’s Jet Propulsion Laboratory noemt het gebied daarbij de kassenhoofdstad van de wereld. Het beeld laat vooral zien hoe sterk de glastuinbouw het landschap daar bepaalt; Kuipers’ waarneming gaat over wat hem aan de verlichting opviel.
Die twee beelden maken samen duidelijk waarom het Westland zo herkenbaar is. De kassen beslaan een opvallend deel van het landschap en blijven na zonsondergang licht uitstralen. Vanuit de ruimte valt dat op. Voor mensen die er wonen, speelt vooral mee wat er op straat, in huis en aan de hemel van dat licht te merken is.
Buiten de kas wordt het nooit helemaal donker
Wie dicht bij de kassen woont, ziet soms felle lichtvlakken of een verlichte horizon. Wageningen University & Research beschrijft die verschillende vormen van lichtuitstoot in een literatuurstudie naar hinder door kassen. Ook de kas zelf kan in het donker opvallen.
Dat licht heeft gevolgen voor de omgeving. De campagne Nacht van de Nacht wijst erop dat het kunstlicht van de kassen insecten, vleermuizen en trekvogels verstoort. Sterren kijken wordt er volgens de campagne bijna onmogelijk door. Voor die dieren is duisternis een deel van hun gewone leefomgeving, ook midden in een gebied waar ’s nachts wordt geteeld.
Goed om te weten De postcodetool voor lichtvervuiling van KRO-NCRV plaatst de zwaarste lichtvervuiling van Nederland bij de kassen in het Westland. Zo’n kaart zegt waar veel licht te zien is, terwijl de studie van Wageningen beschrijft hoe dat licht vanuit de kassen naar buiten komt.
Een andere lamp verandert de gloed van de kassen
De overstap naar ledlampen verandert het aanzien van het kassengebied al. Doordat tuinders de traditionele lampen vervangen, verdwijnt de bekende oranje kleur geleidelijk. Dat is een zichtbaar verschil voor iedereen die ’s avonds in de buurt komt. De vraag hoeveel licht er nog naar buiten schijnt, staat daar los van.
Ook het stroomverbruik telt mee. Ledverlichting is zuiniger dan de traditionele lampen, terwijl bijlichten onderdeel blijft van de kassenteelt. Een minder oranje hemel vertelt je dus nog niet hoeveel elektriciteit de lampen vragen. Daarvoor moet je kijken naar het belichtingssysteem dat een teler gebruikt.
Bij lichthinder tellen bovendien de afspraken en de uitvoering ervan mee. LTO Glastuinbouw, Stichting Natuur en Milieu en het Platform Lichthinder zijn de partijen achter de afspraken die in de intro aan bod kwamen. Nieuwe lampen kunnen energie besparen. Voor de omgeving blijft van belang hoeveel van hun licht daadwerkelijk buiten de kas terechtkomt.
Over het onderzoek
Wageningen University & Research bekeek lichthinder en energieverbruik in afzonderlijk onderzoek. De literatuurstudie naar lichthinder brengt in kaart hoe kaslicht buiten zichtbaar wordt. Een ander project van Wageningen richtte zich op het elektriciteitsverbruik van belichte gewassen. Dat zijn verschillende vragen: wat merkt de omgeving van het licht, en hoeveel stroom kost de verlichting binnen?
In dat energieproject onderzocht Wageningen een combinatie van ledlampen en SON-T-lampen, de traditionele lampen die boven de gewassen hangen. Zo’n gemengd systeem heet hybride belichting. Het project had als doel om in belichte kassenteelt 25 tot 40 procent elektriciteit te besparen.
