Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Energie besparen in een werkplaats of productieomgeving begint niet alleen bij ledverlichting en een goed geïsoleerd bedrijfspand. Ook de machines op de werkvloer hebben veel invloed op het totale elektriciteitsverbruik. Vooral wanneer elektromotoren, compressoren, pompen en andere apparatuur dagelijks vele uren draaien, kan een relatief kleine efficiëntiewinst op jaarbasis behoorlijk oplopen.
Elektromotoren zoals van boormachines zijn flinke stroomverbruikers. Foto: iStock – monkeybusinessimages
Moderne machines worden daarom steeds vaker ontworpen met aandacht voor energie-efficiëntie. Efficiëntere elektromotoren, toerentalregeling en een betere afstemming tussen vermogen en belasting helpen bedrijven om minder energie te gebruiken zonder de productie te beperken.
Elektromotoren zijn grote energieverbruikers
In veel machines vormt de elektromotor het hart van de aandrijving. Denk aan boormachines, draaibanken, pompen, ventilatoren, compressoren en transportsystemen. Juist omdat dergelijke motoren in grote aantallen en vaak langdurig worden gebruikt, is hun gezamenlijke energieverbruik aanzienlijk.
Volgens de Europese Commissie verbruikten de elektromotoren die onder de Europese Ecodesign-regels vallen in 2020 gezamenlijk 1.326 TWh elektriciteit in de EU. De Europese eisen stellen daarom minimale efficiëntieniveaus aan verschillende categorieën elektromotoren en frequentieregelaars.
Voor een individueel bedrijf betekent dit vooral dat het rendement van een machine ertoe doet. Een paar procent verschil lijkt misschien beperkt, maar bij een motor die jarenlang dagelijks draait, gaat het uiteindelijk om veel bedrijfsuren.
Een machine hoeft niet altijd op vol vermogen te draaien
Traditionele machines draaien soms op een vast toerental, terwijl voor een bepaalde handeling maar een deel van het maximale vermogen nodig is. Dat is vergelijkbaar met voortdurend vol gas rijden terwijl je eigenlijk maar langzaam vooruit hoeft.
Moderne frequentieregelaars of variable speed drives kunnen het toerental van elektromotoren aanpassen aan de daadwerkelijke behoefte. Dat is vooral interessant bij toepassingen waarbij de belasting gedurende de dag verandert, bijvoorbeeld bij pompen, ventilatoren en compressoren.
De International Energy Agency noemt het moderniseren van motorsystemen en het toepassen van variabele toerentalregelingen expliciet als belangrijke maatregelen om het energiegebruik in de industrie terug te dringen.
Daarmee wordt energie niet alleen bespaard doordat de motor efficiënter is, maar vooral doordat de machine niet harder werkt dan noodzakelijk.
De juiste machine voor de klus voorkomt verspilling
Groter en krachtiger is niet automatisch beter. Een machine die structureel veel zwaarder is uitgevoerd dan de werkzaamheden vereisen, kan onnodig energie gebruiken en neemt vaak bovendien meer ruimte in beslag.
Dat geldt bijvoorbeeld voor bedrijven die voornamelijk kleinere werkstukken verwerken. Een zware industriële installatie kan technisch uitstekend functioneren, maar hoeft niet de meest efficiënte keuze te zijn wanneer slechts een fractie van de capaciteit wordt benut.
Wie bijvoorbeeld online zoekt op kolomboormachine kopen, doet er daarom goed aan niet uitsluitend naar het maximale motorvermogen te kijken. Ook boorcapaciteit, toerentalbereik, gebruiksfrequentie en het soort materiaal zijn relevant. Kippers Rijssen biedt bijvoorbeeld zowel compacte 230V tafelmodellen als zwaardere 400V uitvoeringen voor intensiever gebruik.
Door de capaciteit van een machine beter af te stemmen op het dagelijkse werk, voorkom je dat je permanent een veel zwaardere installatie gebruikt dan noodzakelijk.
Moderne besturing voorkomt onnodige draaiuren
Energieverlies ontstaat niet alleen tijdens het produceren. Machines die tussen werkzaamheden door blijven draaien, gebruiken eveneens elektriciteit.
Daarom worden automatische uitschakeling, slaapstanden en slimme besturing belangrijker. Een machine kan bijvoorbeeld terugschakelen wanneer hij enige tijd niet wordt gebruikt of bepaalde onderdelen alleen activeren wanneer ze daadwerkelijk nodig zijn.
Het principe is eenvoudig: draaiuren waarin niets wordt geproduceerd, moeten zoveel mogelijk worden voorkomen.
Ook zonder geavanceerde automatisering valt hier winst te behalen. De IEA noemt power management en het uitschakelen van apparatuur wanneer deze niet wordt gebruikt als laagdrempelige maatregelen voor industriële bedrijven die hun energiegebruik willen verlagen.
Een inventarisatie buiten productietijd kan verrassend veel opleveren. Machines, afzuiging of andere installaties blijken soms ’s avonds en in het weekend nog stroom te gebruiken terwijl er niemand aanwezig is.
Compressoren verdienen extra aandacht
Perslucht is praktisch en wordt in veel werkplaatsen gebruikt, maar het maken van perslucht kost relatief veel energie. Lekkende leidingen, een te hoge systeemdruk en een verkeerd gedimensioneerde compressor kunnen daardoor voor onnodig verbruik zorgen.
Moderne compressorsystemen kunnen hun capaciteit beter aanpassen aan de actuele vraag. Bij wisselende belasting kan een toerengeregelde compressor bijvoorbeeld voorkomen dat de machine voortdurend op volle capaciteit draait.
Maar technologie alleen is niet voldoende. Regelmatig controleren op lekkages, de druk niet hoger instellen dan noodzakelijk en het leidingnet goed ontwerpen blijven belangrijke maatregelen. De IEA noemt het terugdringen van verliezen in persluchtsystemen dan ook als een van de praktische energiebesparingen die in veel industriële omgevingen toepasbaar zijn.
Goed onderhoud houdt machines efficiënt
Een nieuwe energiezuinige machine blijft niet vanzelf optimaal presteren. Slijtage, vervuiling en verkeerde afstelling kunnen het verbruik na verloop van tijd verhogen.
Denk bijvoorbeeld aan versleten lagers die extra weerstand veroorzaken, vervuilde filters waardoor een ventilator harder moet werken of onvoldoende gesmeerde bewegende onderdelen.
Preventief onderhoud heeft daardoor meerdere voordelen. Het verkleint de kans op storingen, kan de levensduur verlengen en helpt machines efficiënt te blijven werken.
Dat maakt onderhoud ook vanuit duurzaamheid interessant. Een machine die langer meegaat, hoeft minder snel te worden vervangen. Daardoor worden niet alleen energiekosten tijdens gebruik beperkt, maar wordt ook langer gebruikgemaakt van de materialen en energie die al in de productie van de machine zijn gestoken.
Meten maakt besparen gemakkelijker
Wie niet weet hoeveel energie een machine gebruikt, kan moeilijk bepalen waar verbetering mogelijk is. Daarom wordt energiemonitoring steeds interessanter.
Bij grotere bedrijven kunnen verschillende machines afzonderlijk worden gemeten. Zo wordt zichtbaar welke apparatuur de grootste verbruikers zijn en op welke momenten pieken ontstaan.
Dat kan verrassende inzichten opleveren. Een oude compressor die ogenschijnlijk nog prima functioneert, kan bijvoorbeeld een veel grotere verbruiker blijken dan een productiemachine die visueel veel indrukwekkender is.
Met die informatie kunnen investeringen beter worden onderbouwd. In plaats van apparatuur uitsluitend op leeftijd te vervangen, kun je prioriteit geven aan machines waarbij de combinatie van draaiuren en inefficiëntie het grootste besparingspotentieel oplevert.
Vervangen is niet altijd automatisch duurzamer
Een energiezuinigere machine aanschaffen klinkt duurzaam, maar dat betekent niet dat iedere oudere machine direct moet worden afgeschreven.
Een nieuwe machine moet immers eerst worden geproduceerd en vervoerd. Wanneer een bestaande installatie nog jarenlang betrouwbaar werkt en maar weinig uren draait, kan goed onderhoud logischer zijn dan directe vervanging.
De berekening verandert wanneer een oude machine vrijwel continu draait en een modern alternatief aantoonbaar veel minder energie gebruikt. Kijk daarom naar de volledige situatie: jaarlijks energieverbruik, resterende levensduur, onderhoudskosten, productiviteit en de efficiëntie van een vervangende machine.
