Op het verste punt van elke kust ligt het kerkhof van onze ruimtevaartuigen

Een afgedankt ruimtevaartuig verdwijnt niet zomaar in het niets: veel van die kolossen eindigen in een stuk Stille Oceaan waar geen kustlijn aan de horizon ligt. Rond Point Nemo, het meest onbereikbare punt op zee, liet Rusland onder meer het Mir-ruimtestation in 2001 gecontroleerd neerkomen. Het gebied ligt buiten de rechtsmacht van landen en geldt al decennia als kerkhof voor ruimtevaartuigen; rond 2030 moet ook het ISS erheen worden gestuurd.

Drie stippen op de kaart

De plek is verrassend precies aan te wijzen: 48°52,6′ zuiderbreedte en 123°23,6′ westerlengte. Daar ligt Point Nemo, ook wel de Oceanic Pole of Inaccessibility genoemd: het punt dat verder van land ligt dan welke andere plek in zee ook.

De drie dichtstbijzijnde stukjes land liggen allemaal even ver weg: Ducie Island bij de Pitcairneilanden, Motu Nui bij Paaseiland en Maher Island voor de kust van Antarctica. Wie daar overboord slaat, heeft dus niet bepaald een eilandje om naartoe te zwemmen.

Het zeegebied ligt voorbij de zuidelijke rand van Polynesië, ten oosten van Nieuw-Zeeland. De naam Nemo verwijst naar kapitein Nemo uit Jules Vernes roman Twintigduizend Mijlen Onder Zee.

Rusland liet er bijna 200 toestellen achter

De ruimtevaart gebruikte dit afgelegen stuk oceaan al vanaf 1971 als eindstation voor afgedankte apparatuur. Tussen 1971 en 2016 kwamen er meer dan 263 ruimtevaartuigen bewust neer.

• Rusland bracht er bijna 200 objecten naartoe.
• Daaronder zaten zes Saljoet-ruimtestations.
• Ook het Mir-ruimtestation hoorde bij die lange lijst.

Grote delen van een toestel verbranden tijdens de terugkeer door de atmosfeer, maar zware en hittebestendige onderdelen kunnen de oceaan halen.

Zelfs de astronauten vliegen dichterbij

Rond Point Nemo ligt een onbewoond zeegebied van ongeveer 22 miljoen km², groter dan Rusland.

Het ISS draait op ongeveer 400 tot 415 kilometer hoogte rond de aarde. Als het station over Point Nemo vliegt, zijn de astronauten aan boord vaak de mensen die zich het dichtst bij deze plek bevinden.

Goed om te weten
Bemanningen van de Volvo Ocean Race namen in 2017 en 2018 watermonsters in deze regio. Daarin zaten tot 26 microplasticdeeltjes per kubieke meter.

De metingen van de Volvo Ocean Race laten zien dat afstand geen waterdichte grens vormt voor plastic dat via zeeën en stromingen reist.

De oceaan is geen bodemloze afvalbak

Geen enkel land heeft zeggenschap over dit stuk open zee. Dat maakt het gebied aantrekkelijk voor gecontroleerde terugkeer uit de ruimte, maar betekent ook dat er minder regels gelden dan in wateren die bij een kuststaat horen.

Nederland en Europa gebruiken dezelfde oceanen voor scheepvaart, voedsel en klimaatregulering, terwijl een deel van de mondiale ruimtevaart zijn afgedankte hardware concentreert op een plek waar bijna niemand komt kijken.

De gevolgen op de zeebodem zijn nauwelijks onderzocht: het gaat om wat bij de terugkeer verbrandt, maar ook om de onderdelen die het water wel halen en daarna uit beeld verdwijnen.

Het ISS krijgt een eigen laatste reis

NASA heeft een speciaal voertuig gecontracteerd dat het ISS aan het eind van zijn levensduur gecontroleerd moet afremmen en richting deze regio moet sturen. Die laatste vlucht staat rond 2030 gepland, al is de precieze datum nog niet vastgelegd.

Dat maakt het ruimtestation een van de grootste en bekendste objecten die dit kerkhof nog tegemoet gaan. De afbouw van het ISS dwingt ruimtevaartorganisaties na te denken over een verantwoord einde van een groot ruimtevaartuig.

Over het onderzoek

De exacte locatie van Point Nemo werd in 1992 berekend door landmeetkundig ingenieur en geodeet Hrvoje Lukatela. Hij zocht met geografische berekeningen naar het punt dat het verst van alle landmassa’s ligt.

De coördinaten van Point Nemo zijn sindsdien niet veranderd, maar het ISS moet rond 2030 als een van de grootste toestellen ooit naar deze plek worden gestuurd.