Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In Doel wonen nog zo’n 15 tot 20 mensen tussen de leegstaande huizen. Het dorp ligt pal aan de Antwerpse haven, waarvan de uitbreidingsplannen de toekomst van Doel al decennialang onzeker maken.
Het dorp Doel bij Antwerpen, een spookstadje naast een kernreactor. Foto: iStock – sara_winter
Het terrein rond de kerk van Doel wordt netjes onderhouden. Verderop staan vervallen huizen vol muurschilderingen. Naast de kerncentrale begon de leegloop met een bouwverbod eind jaren zestig: de Vlaamse overheid wilde de grond later kunnen gebruiken voor de haven. Vanaf 1999 verkochten bewoners hun huizen vrijwillig aan een overheidsorganisatie, maar toen er ook huizen werden gesloopt, stak de rechter daar in 2009 een stokje voor.
Hoeveel mensen wonen er nog?
In de jaren zeventig woonden er ongeveer 1.300 mensen in Doel. Bij een telling in 2020 waren dat er nog 18. Het dorp bleef intussen bestaan, maar voor de mensen die er woonden werd plannen maken voor de toekomst steeds lastiger.
Goed om te weten De cijfers voor de hele deelgemeente Doel zijn hoger dan die voor het dorp zelf. Die deelgemeente ging van 480 inwoners in 1990 naar 116 inwoners in 2024, een daling van 76 procent.
Ook de schaal van de buren maakt Doel bijzonder. Aan de ene kant ligt de haven van Antwerpen, de op 1 na drukste van Europa. Aan de andere kant staat de kerncentrale. Toch was het de geplande havenuitbreiding die de toekomst van het dorp vooral bepaalde. De centrale bleef staan. Bewoners wisten jarenlang niet of hun huizen konden blijven.
Verkoop was vrijwillig, de onzekerheid niet
Luchtfoto van de kerncentrale van Doel met het naastgelegen dorp (2016). Beeld: Tadmouri, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
De Maatschappij Linkerscheldeoever, kortweg MLSO, kocht de meeste woningen op. Deze Vlaamse overheidsorganisatie ontwikkelt het gebied langs de Schelde. Gedwongen onteigeningen kwamen er niet. Maar wie in een dorp woont waarvan de toekomst op losse schroeven staat, maakt een beslissing over verkoop ook niet in alle rust.
In 1998 telde Doel nog ongeveer 645 inwoners. Tegen 2003 was ongeveer de helft van hen vertrokken. De leegloop vlakte daarna wat af, doordat MLSO verkochte huizen tijdelijk verhuurde. Zo bleven sommige voordeuren in gebruik, ook al waren de oorspronkelijke bewoners weg.
MLSO liet ook woningen afbreken, naar eigen zeggen vanwege de veiligheid en om kraken te voorkomen. Het hof van beroep in Gent oordeelde vervolgens dat Doel officieel woongebied bleef. De sloop moest stoppen. Er staan nog veel huizen, al zijn veel ervan inmiddels vervallen.
Het dok dat op papier bleef staan
Het geplande Saeftinghedok moest de Antwerpse haven extra ruimte voor containers geven, op grond waar ook Doel ligt. Ongeveer 60 jaar na de eerste plannen is het dok nog altijd niet aangelegd. De haven had die ruimte graag gezien. De gevolgen voor het dorp en de omliggende natuur werden telkens onderwerp van strijd.
Die strijd reikte tot het Europees Hof van Justitie. Volgens het Hof schonden Vlaamse plannen om natuurschade door het project te compenseren de Europese Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn. Ook Europese natuurregels bepalen mee wat er rond Doel kan gebeuren.
Voor Nederlandse lezers klinkt die afweging bekend. Ook bij haven- en industrieplannen hier kunnen extra ruimte, natuurregels en bestaande woongebieden botsen. De plannen voor Doel bleven bestaan. Een groot deel van het dorpsleven verdween.
Naast Doel veranderde de kerncentrale wel
Bij de centrale gingen in 2025 twee oude reactoren definitief uit bedrijf:
- Doel 1 stopte op 14 februari, na 50 jaar in bedrijf te zijn geweest.
- Doel 2 werd op 30 november van het elektriciteitsnet afgekoppeld, eveneens na ongeveer 50 jaar.
Voor de nieuwere reactor Doel 4 koos België een andere koers. De regering en exploitant ENGIE sloten in december 2023 een akkoord om Doel 4 en Tihange 3 tot 2035 in bedrijf te houden. Daarmee werd de oorspronkelijke volledige kernuitstap in 2025 niet uitgevoerd.
Terugkopen kan, terugkeren is lastiger
Oud-bewoners kregen in juni 2024 de mogelijkheid om ongeveer 60 voormalige woningen terug te kopen van de Vlaamse overheid. Die kans ontstond doordat de havenuitbreiding waarvoor de huizen waren verworven voorlopig niet doorging. Na al die jaren is terugkopen alleen iets anders dan meteen weer in je oude huis gaan wonen.
Veel panden zijn vervallen of onbewoonbaar verklaard. Een huis kan dus te koop komen terwijl er eerst flink wat aan moet gebeuren. Bovendien zijn de vroegere buren grotendeels vertrokken. Ook de terugkeer van bewoners speelt een rol bij het herstel van Doel.
Ook na het aanbod aan oud-bewoners in juni 2024 is een definitieve beslissing over het Saeftinghedok nog niet aangekondigd.
