Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De bunker onder de Kemmelberg was bedoeld als internationale commandopost voor de luchtverdediging van West-Europa. Die rol kreeg hij nooit. Inmiddels kun je er als museumbezoeker zelf naar binnen.
Onder deze heuvel ligt een NAVO-commandocentrum dat nooit zo werd gebruikt. Foto: Stormbeest – Eigen werk, Publiek domein
Een kantoor met 46 kamers, twintig meter onder de grond: in Heuvelland bleef dat bijna veertig jaar een militair geheim. Vijf landen bouwden de bunker in de jaren vijftig in het kader van het Verdrag van Brussel, maar later kreeg het Belgische leger er een andere bestemming voor. Bij een aanval door het Warschaupact moest hij dienen als oorlogscentrum voor België, terwijl het bouwwerk niet bestand bleek tegen nucleaire, biologische of chemische wapens. In de operatiekamer hadden de landmacht, luchtmacht en marine elk een afzonderlijk kantoor met uitzicht op de kaartenruimte.
Een enorm complex, jarenlang verborgen
Onder de zuidflank van de Kemmelberg ligt meer dan 2.164 vierkante meter beton. De ruimtes zijn verdeeld over drie verdiepingen. Van buiten zie je daardoor nauwelijks hoe groot de Commandobunker Kemmel is. Het complex ligt in de West-Vlaamse gemeente Heuvelland, vlak bij de grens met Frankrijk.
Zelfs binnen het Belgische leger wisten maar weinig mensen ervan. Ook op het hoofdkwartier van Defensie was het bestaan van de bunker bij bijna niemand bekend. Dat veranderde na de val van de Berlijnse Muur in 1989.
De NAVO had de bunker al ingehaald
De bouw begon in 1951. Sommige overzichten houden 1953 aan als eindjaar van die eerste bouwfase; het complex was in 1956 voltooid. Tegen die tijd had de NAVO al een eigen systeem voor de luchtverdediging opgezet. De bunker kreeg geen internationale luchtverdedigingstaak.
Het Verdrag van Brussel vormde het samenwerkingskader voor de bouw. Dat verdrag was een voorloper van de geïntegreerde defensiesamenwerking binnen de NAVO. Nederland werkte mee, naast België, Frankrijk, Luxemburg en Groot-Brittannië. Toch werd dit nooit de gezamenlijke commandopost waarvoor die landen het complex hadden laten bouwen.
Goed om te weten De omschakeling naar een Belgisch oorlogscentrum vond in 1963 of 1965 plaats. Over het precieze beginjaar lopen de gegevens uiteen.
De oorspronkelijke plannen gingen over de verdediging van West-Europa; het Belgische leger richtte het complex vervolgens op de verdediging van België. De grote ondergrondse werkplek bleef bestaan, alleen het doel waarvoor mensen er in oorlogstijd zouden werken was veranderd.
De kaartenruimte laat zien hoe het werk was georganiseerd
In de voormalige operatiekamer kun je zien hoe het hoofdkwartier was ingericht. Dit deel van de bunker beslaat de niveaus min één en min twee. Vanuit de afzonderlijke kantoren keken militairen uit op de kaartenruimte. Die kantoren hoorden bij de drie krijgsmachtdelen.
Sinds 2009 is het complex een museum over de Koude Oorlog. De operatiekamer was ingericht voor de voorbereiding op een mogelijke oorlog.
Het beheer ligt sinds 2017 bij het War Heritage Institute, dat zich bezighoudt met militair erfgoed. De voormalige geheime werkplek is nu een bezoeklocatie. Dat is een flinke verandering voor een gebouw waarvan het bestaan ooit zelfs binnen Defensie maar in kleine kring bekend was.
Zo kom je zelf binnen
De Commandobunker is in het bezoekersseizoen op dinsdag, zaterdag en zondag open. Wie zelf wil gaan, vindt hem aan de Lettingstraat 64 in Heuvelland-Kemmel. Kaarten zijn verkrijgbaar bij het bezoekerscentrum van Toerisme Heuvelland en bij de ingang van de bunker.
- De deuren zijn op openingsdagen open van 10.00 tot 17.00 uur.
- Voor groepen is een rondleiding verplicht; die moet je boeken.
- Het bezoekersseizoen begint op 1 april.
Een bezoek voert langs de ruimtes waar het Belgische leger zijn oorlogscentrum wilde onderbrengen. Plan je een uitstap later in het jaar, let dan op de seizoensgrens: volgens de gepubliceerde openingstijden loopt het huidige bezoekersseizoen tot 15 november.
