Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Sonnenberg-bunker onder de A2 bij Luzern bood ooit plaats aan twintigduizend mensen, ongeveer een derde van de stad. Het was een extreem voorbeeld van het netwerk waarmee het land zijn bevolking wilde beschermen.
De Zwitserse Alpen herbergen een netwerk van schuilkelders. Foto: iStock – benkrut
Wie op de A2 bij Luzern een tunnel inrijdt, denkt waarschijnlijk aan files en vakantieverkeer, niet aan een ondergrondse stad voor een nucleaire ramp. Achter pantserdeuren van 350 ton lag in de Sonnenberg een schuilkelder met een ziekenhuis, gevangeniscellen en zeven verdiepingen vol voorzieningen. De bunker moest Luzern en Kriens beschermen, binnen een veel groter nationaal netwerk van schuilplaatsen. Nu de oorlog in Oekraïne de angst voor escalatie opnieuw dichterbij brengt, krijgt dat Koude-oorlogserfgoed weer een actuele betekenis.
De snelweg was vanaf het begin dubbel bedoeld
De bouw begon in 1971 en duurde tot 1976. Op 26 oktober 1976 ging de Sonnenbergtunnel officieel open en op dat moment was het de grootste civiele kernschuilkelder ter wereld.
De tunnel loopt door de Sonnenberg, op 800 m hoogte, tussen Luzern-Zentrum en Kriens. Elke rijrichting kon tienduizend mensen opnemen, verdeeld in groepen van vierenzestig. Het betekende dat duizenden mensen tegelijk via een snelwegtunnel naar binnen moesten.
Een ondergrondse stad met een flink prijskaartje
Voor de bouw was ongeveer 38,6 tot 40 miljoen Zwitserse frank nodig. De bunker kreeg een eigen wasserij, commandopost, politiedienst en luchtfilters die gevaarlijke deeltjes uit de buitenlucht moesten houden.
Alles was ingericht voor langdurig verblijf, inclusief gevangeniscellen. De voorzieningen lagen verspreid over zeven verdiepingen, waardoor Sonnenberg veel meer weg had van een compacte ondergrondse wijk dan van een gewone schuilkelder.
Goed om te weten
Bij de tunnelopeningen stonden pantserdeuren van 350 ton per stuk. Die deuren moesten de doorgang afsluiten bij een nucleaire explosie.
Een opengewerkt model van een moderne schuilkelder in Zwitserland. Beeld: BABS
Iedere inwoner kreeg recht op een plek onder de grond
De enorme bunker bij Luzern was onderdeel van een veel breder systeem. Sinds 1963 geldt in Zwitserland dat iedere inwoner recht heeft op een schuilplaats in de buurt van zijn woning.
Bij nieuwbouw moest daarom een schuilkelder komen, of de eigenaar betaalde mee aan een gezamenlijke voorziening. Zo groeide het netwerk uit tot meer dan 360.000 schuilkelders voor ongeveer 9 miljoen inwoners.
- Nieuwbouwwoningen kregen een eigen schuilruimte of een bijdrageplicht.
- Gemeenschappelijke bunkers moesten dicht bij woonwijken liggen.
- Sonnenberg diende specifiek Luzern en Kriens, niet heel Zwitserland.
De grote oefening liep vast op de praktijk
Van 16 tot 21 november 1987 werd in Sonnenberg Operatie Fourmi gehouden, de grootste civiele verdedigingsoefening die het land ooit organiseerde. Bijna 1.200 deelnemers probeerden zes dagen lang na te bootsen hoe de opvang zou verlopen.
Die test maakte duidelijk hoe lastig het was om 20.000 mensen snel, veilig en georganiseerd onder te brengen. Vooral de benodigde tijd, logistiek en mensen bleken een probleem. Een bunker bouwen is één ding, hem onder druk ook werkelijk vullen en draaiend houden is iets heel anders.
Van noodvoorziening naar bezoekadres
In 2002 werd de capaciteit daarom teruggebracht van 20.000 naar 2.000 plaatsen. Die kleinere groep zou binnen 24 uur onderdak kunnen krijgen, terwijl de kosten en organisatie beter beheersbaar bleven.
Daarmee verloor de snelwegtunnel zijn functie als schuilplaats. Tegenwoordig kun je de bunker vooral bezoeken als museum via vereniging unterirdisch überleben, die rondleidingen door het complex organiseert.
Oude bunkers krijgen weer een nieuwe taak
Sinds de Russische invasie van Oekraïne staat de civiele bescherming opnieuw op de agenda. Een systeem uit de Koude Oorlog kan tientallen jaren blijven bestaan, maar vraagt voortdurend onderhoud, oefening en keuzes over capaciteit.
Zwitserland wil zijn verouderde netwerk van schuilkelders daarom opnieuw moderniseren. Dat raakt de meer dan 360.000 bestaande schuilplaatsen die het land sinds 1963 heeft opgebouwd.
