Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In de regio Luik staan 3.000 tot 4.000 oude steenkoolschachten geregistreerd. Van veel putten is de precieze ligging onzeker, terwijl het risico dat de grond rond een schacht verzakt niet valt uit te sluiten.
Onder de Luikse kasseien is de grond niet altijd even stevig. Foto: iStock – Matthew Sayers
Wie een schuur in de tuin wil zetten, denkt eerder aan de erfgrens dan aan oude mijnplannen. In Wallonië geldt rond geregistreerde mijnputten een bouwvrije zone van 10 tot 30 meter. In de Luikse mijnstreek zijn slechts zo’n honderd oude putten opgevuld én precies gelokaliseerd, blijkt uit gegevens van de Waalse overheidsdienst SPW. De erfenis van de steenkoolwinning ligt ook onder plekken waar mensen wonen of willen bouwen.
Plots een gat in de grond
Een verzakking hoeft geen enorm gat te zijn om problemen te geven. In Wallonië gaat het tegenwoordig meestal om plekken van enkele tot enkele tientallen vierkante meters. Zulke verzakkingen komen onder meer voor in de Hesbaye, Henegouwen en Waals-Brabant. Vroeger, toen er nog actief werd gemijnd, konden instortingen tientallen hectaren beslaan.
Dat maakt de onzekerheid onder de Luikse mijnstreek lastig. Een tuin of weg kan er aan de oppervlakte stevig uitzien, terwijl een oude put daaronder slecht is afgesloten. Of de grond wegzakt, hangt af van wat er met die put is gebeurd en hoe de bodem eromheen in elkaar zit.
De mijnkaart laat nog altijd gaten zien
De Luikse mijnstreek is maar een deel van een veel groter ondergronds netwerk. Voor heel Wallonië staan over de periode 1780 tot 1984 meer dan 12.000 schachten en mijnuitgangen geregistreerd. Dat zijn dus niet allemaal steenkoolputten zoals die rond Luik.
De mijnbouwgeschiedenis gaat verder terug dan die registratie. Tel je de werken sinds de late 12e eeuw mee, dan komt de Waalse geologische dienst uit op ruim 30.000 schachten en uitgangen. Die oude aantallen vertellen vooral hoeveel speurwerk er nog in kaarten en archieven zit. Een stip op een mijnplan is immers nog geen exact vastgestelde plek in het veld.
Goed om te weten Een ander Waals overzicht komt voor 1780 tot 1984 uit op bijna 15.000 geregistreerde schachten en uitgangen. De openbare overzichten geven dus niet allemaal hetzelfde totaalcijfer.
Een opgevulde put kan toch zorgen baren
Een oude schacht afsluiten is meer dan er materiaal in storten. Volgens de Waalse geologische dienst hangt het risico op een verzakking af van de omstandigheden rond de put.
- Hoe stevig de bodem rond de put is.
- Wat de technische staat van de schacht is.
- Of de vulling overal goed aansluit, zonder onderbrekingen.
Daardoor kan de dienst een verzakking rond een mijnput vrijwel nooit met zekerheid uitsluiten. Ook de breedte van de bouwvrije zone verschilt per locatie: die hangt af van de dikte van jongere aardlagen die kunnen wegvloeien als de grond boven een put inzakt. Eén vaste veiligheidsafstand voor alle putten zou aan die verschillen voorbijgaan.
Kerkrade laat zien wat er op het spel staat
Vlak over de grens werd dat risico in 2020 ineens heel concreet. Na een verzakking in de Franciscanerstraat in Kerkrade moesten dertien woningen worden ontruimd. Het laat zien hoe groot de gevolgen van een plaatselijke verzakking voor bewoners kunnen zijn.
In Zuid-Limburg worden daarom oude mijnschachten opgespoord en met cement gesaneerd om nieuwe verzakkingen te voorkomen. Het gaat onder meer om putten van rond 1800 die relatief ondiep zijn, ongeveer 40 meter. Net als rond Luik begint dat werk met een lastige stap: achterhalen waar de schachten precies liggen.
Over het onderzoek
De Waalse overheidsdienst SPW legt oude mijnplannen naast onderzoek ter plaatse om de ligging van putten, onder meer rond Luik, nauwkeuriger vast te stellen. Daarbij gebruikt de dienst plannen en dossiers van vroegere mijnconcessies. Veel oude werken zonder officiële concessie zijn nog onbekend, waardoor een kaart van geregistreerde putten nooit het hele verleden onder de grond laat zien.
De mijnbouwafdeling van de SPW beheert die plannen en dossiers ook voor mensen die informatie over een perceel zoeken. Eigenaren kunnen een informatieblad over de ondergrond aanvragen. De dienst levert dat op aanvraag binnen 15 dagen.
