Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Op de Vliehors op Vlieland trainen F-35’s met bommen, maar het terrein is niet vrij toegankelijk voor bezoekers. De Explosieven Opruimingsdienst meldde in 2005 dat de zandvlakte bezaaid lag met achtergebleven bommen.

vlieland

De rust op Vlieland kan aardig verstoord raken door militaire oefeningen. Foto: iStock – Tofotografie

Op de westpunt van Vlieland waarschuwen borden dat je een schietgebied voor vliegtuigen nadert. Defensie oefent er al sinds 1948, op een zandvlakte die ook beschermd Natura 2000-gebied is. Het is de enige plek in Nederland waar NAVO-gevechtsvliegtuigen met scherpe munitie en explosieve bommen mogen trainen, in vooraf aangekondigde periodes. Bij een training bleef een bom onontploft en in 2026 strandde de natuurvergunning voor de oefeningen bij de rechter.

Een zandvlakte van 2.400 hectare

De Vliehors beslaat ongeveer 24 vierkante kilometer. Dat is 2.400 hectare zand, waarvan het grootste deel als militair oefenterrein wordt gebruikt. Wie de westkant van Vlieland opzoekt, bereikt het afgesloten oefenterrein. De stranden elders op het eiland zijn toegankelijk voor bezoekers.

Goed om te weten De Vliehors Range heet ook Cornfield Range. Die namen verwijzen naar hetzelfde oefenterrein.

Soms blijft een bom in de grond zitten

Op 18 november ging het mis tijdens een trainingsvlucht. Een bom met explosieve lading kwam in de grond terecht zonder te ontploffen, meldde de gemeente Vlieland. De Explosieven Opruimingsdienst, de EOD, kwam het voorwerp op 19 november onderzoeken. Ook zonder ontploffing blijft zo’n bom gevaarlijk.

Een achtergebleven bom heet een blindganger. Volgens een EOD-melding uit 2005 lag het terrein toen bezaaid met achtergebleven bommen; recentere officiële cijfers van Defensie zijn niet beschikbaar. Bomexperts van TNO concludeerden in 2005 wel dat de Vliehors voor wandelaars geen risico opleverde. De conclusie liet open of er nog explosieven in de zandvlakte zitten.

Oefeningen komen in blokken

Voor de Koninklijke Luchtmacht is de Vliehors ook een plek om met de F-35 te oefenen. Op 13 juni 2019 wierp zo’n toestel er voor het eerst een oefenbom af op Nederlandse bodem. De oefenbom uit die vlucht verschilde van de explosieve bom die op 18 november onontploft bleef.

Defensie plant bomoefeningen in afgebakende periodes en kondigt die vooraf aan. De voorbeelden laten zien dat zo’n periode soms meerdere dagen en soms twee weken duurt:

  • Van 10 tot en met 14 oktober (het jaar staat niet in de bron) waren maximaal 70 explosieve bommen voorzien.
  • Van 11 tot en met 22 november 2024 trainden jachtvliegers opnieuw met het afwerpen van bommen.
  • Ook voor week 4 en 5 van januari zijn oefeningen met MK84-bommen aangekondigd; het jaar staat niet in de bron.

Daarmee is duidelijk dat er geregeld wordt geoefend, soms weken achter elkaar. De aangekondigde periodes verschillen van elkaar. Er wordt niet doorlopend wekelijks geoefend. Voor wie op Vlieland woont of verblijft, zijn juist die aankondigingen belangrijk om te weten wanneer er vliegtuigen en explosies te verwachten zijn.

De vergunning botste op de stikstofregels

De rechtbank Noord-Nederland vernietigde in 2024 al een natuurvergunning voor de Vliehors. De Raad van State bevestigde op 4 februari 2026 dat de vergunning terecht was vernietigd, maar deed dat op andere gronden. Volgens de hoogste bestuursrechter mocht de gebruikte manier van intern salderen niet meer zo worden toegepast.

Intern salderen betekent dat je een nieuwe belasting van de natuur wegstreept tegen een bestaande activiteit op dezelfde plek. De uitspraak draaide om de manier waarop die rekensom voor deze vergunning was gemaakt. De staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselkwaliteit en Natuur moest binnen vier maanden opnieuw besluiten over de aanvraag.

In haar reactie op de uitspraak van 2026 stelt de Waddenvereniging dat bom- en vliegoefeningen volgens haar al decennia het Waddenleven verstoren. De juridische uitspraak ging over de natuurvergunning en liet het aantal blindgangers op het oefenterrein buiten beschouwing.

Ook buiten het oefenterrein duiken oude bommen op

Dat een afgesloten terrein iets anders is dan de rest van het eiland, maakt een andere vondst duidelijk. Vlielander Aron Boon stuitte met een metaaldetector op een ijzeren voorwerp dat een oude bom bleek. De losse vondst op Vlieland zegt niets over het aantal achtergebleven bommen op de Vliehors.

Zo’n vondst vraagt om onderzoek door specialisten; aan de buitenkant is niet zomaar te zien wat er in een oude bom zit. Sommige blindgangers kunnen fosfor bevatten, dat bij ontsteking brandwonden kan veroorzaken. Na de vondst van Boon kwam de EOD diezelfde week naar Vlieland om het voorwerp te onderzoeken.