Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De eerste pepernotenrecepten stammen uit de 16e eeuw, maar in de winkel liggen meestal kruidnoten. De echte pepernoot lijkt eerder op taaitaai. Hoe zijn we die twee dan door elkaar gaan halen?
Zie jij het verschil tussen een pepernoot en een kruidnoot? Foto: iStock – sara_winter
Je zet met Sinterklaas een schaal pepernoten op tafel en ziet ronde, knapperige bolletjes. Een echte pepernoot is juist zacht en taai, gemaakt met roggemeel en anijs; dat knapperige bolletje is een kruidnoot van tarwebloem en speculaaskruiden. De verwarring is niet nieuw: al in 1931 werd ‘pepernoot’ in woordenboeken ook als synoniem voor kruidnoot opgenomen. Daardoor kan pepernoot naar twee verschillende koekjes verwijzen.
De kruiden verraden wat er in de schaal ligt
Breek zo’n rond strooikoekje doormidden en je ziet hoe bros het is. De smaak komt van speculaaskruiden, een mengsel dat veel meer bevat dan alleen kaneel. Vooral dat kruidige aroma maakt het koekje zo herkenbaar bij Sinterklaas.
- Kaneel en kruidnagel geven de kruidnoot zijn warme smaak.
- Nootmuskaat, gemberpoeder, kardemom en witte peper horen ook bij het kruidenmengsel.
- Bij de traditionele pepernoot komt de zoete smaak van honing of stroop; de anijs proef je duidelijk terug.
Ook als je een handje pakt, maakt de keuze verschil. 25 gram kruidnoten bevat ongeveer 113 calorieën, tegenover ongeveer 90 calorieën voor dezelfde hoeveelheid pepernoten. Zo’n handje kruidnoten bestaat al snel uit heel wat koekjes, want één kruidnoot weegt ongeveer 1,5 gram.
Kruidnoten kwamen pas eeuwen later
De knapperige variant verscheen pas in de 19e eeuw. Zeelieden brachten toen specerijen als nootmuskaat, kaneel, gember en kruidnagel mee uit het Verre Oosten. Daarmee ontstond ruimte voor een koekje dat zijn smaak aan een heel ander kruidenmengsel dankt dan de oudere pepernoot.
Dat verschil zie je ook zonder te proeven. Een traditionele pepernoot heeft een onregelmatige dobbelsteenvorm; een kruidnoot is een klein, stevig bolletje. Wie in een gemengde schaal de twee uit elkaar wil houden, hoeft dus vooral naar de vorm te kijken.
Goed om te weten Het Woordenboek der Nederlandsche Taal vergeleek de grootte van een pepernoot met die van een hazelnoot. In de oude omschrijving staan ook peper en andere kruiden als mogelijke smaakmakers.
Taaitaai lijkt erop, maar is weer een ander koekje
De anijssmaak van pepernoten doet denken aan taaitaai. Ook daarin gaan honing en stroop, samen met bloem en specerijen zoals nootmuskaat, kaneel en kruidnagel. De anijs overheerst, terwijl de rest van de smaak ook iets van speculaas heeft.
Taaitaai heeft bovendien zijn eigen bakgeschiedenis. Bakkers noemden het vroeger ook wel biesjesdeeg. Die naam verwijst naar beestjes: dierfiguren die, met wortels in oudere heidense gebruiken, in koek of brood werden uitgebeeld. De droge, taaie structuur hoort dus bij een apart product, hoe verwant de smaak ook is.
Het strooien is ouder dan de woordverwarring
Al in de 16e eeuw kregen kinderen snoepgoed tijdens het Sinterklaasfeest. Het strooien van pepernoten zou daarbij staan voor vruchtbaarheid en de vrijgevigheid van de Sint. Die betekenis hangt aan de traditie, ongeacht welk koekje tegenwoordig door de kamer vliegt.
Het onderscheid tussen de namen raakte veel later pas breder ingeburgerd. In de jaren zeventig gingen recepten en winkels pepernoten en kruidnoten consequenter onderscheiden. Wie gericht de zachte, anijzige variant zoekt, heeft daardoor meer aan de naam op de verpakking dan aan het Sinterklaasliedje.
Over het onderzoek
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal beschreef uitvoerig de traditionele pepernoot, waarvan de eerste recepten uit de 16e eeuw stammen, terwijl de naam in 1931 ook al voor kruidnoten werd gebruikt. Van Dale rekent tegenwoordig beide soorten onder ‘pepernoot’: zowel het dobbelsteentje van peperkoek als het halve bolletje speculaas.
