Onderzoekers dateren de rode markeringen in de Bacon Hole-grot in Wales op mogelijk 17.100 jaar. Bijna een eeuw lang werd de vondst als natuurlijke vlek afgedaan.
Toen professor William Sollas en prehistoricus Henri Breuil in 1912 rode strepen zagen op de wand van een grot op het schiereiland Gower, zagen zij er sporen van vroege menselijke activiteit in. Zestien jaar later verdwenen die vermoedens naar de achtergrond, toen andere onderzoekers de kleur als een natuurlijk verschijnsel uitlegden. Nu hebben archeologen van het First Art-project de markeringen opnieuw onderzocht met onder meer pigmentanalyses en datering van dunne calcietlaagjes.
Elf strepen, opvallend netjes geplaatst
De wand in Bacon Hole telt elf rode lijnen, allemaal horizontaal en op vrij regelmatige afstand van elkaar. Digitale beelden laten ook stippen en spetters zien, wat erop wijst dat iemand de verf met de vingers op de rots aanbracht.
De lijnen zitten in een diepe, donkere kamer van de grot op het schiereiland Gower. Die locatie maakt een doelbewuste handeling waarschijnlijker dan een toevallige verkleuring door water of ijzer in de rots.
In de tijd dat de markeringen ontstonden, lag rond het Kanaal van Bristol een open, geleidelijk ontdooiend landschap. Er groeiden nauwelijks bomen, maar er leefden wel mammoeten, bizons, paarden, elanden en rendieren, dieren waarop jagers-verzamelaars afkwamen.
De kalklaag geeft een minimumleeftijd
Rotswand van een grot met rode en bruine lijnen op het oppervlak, mogelijk oude kunstmatige tekens, met een donkere grot ingang zichtbaar. Beeld: The Daily Galaxy.
Archeoloog George H. Nash van de Universiteit van Coimbra, de Universiteit van Liverpool en Tomar Polytechnic University in Portugal onderzocht Bacon Hole met collega’s van het First Art-team opnieuw. Zij dateerden een dun laagje calciet dat ná de verf op de wand was gevormd, met uranium-thoriumdatering, uitgevoerd door een team van de Universiteit van Southampton.
Die methode meet de verhouding tussen radioactief uranium en het vervalproduct thorium in kalk. Omdat de calcietlaag boven op het pigment ligt, moet de verf ouder zijn dan de laag zelf. Eén monster uit 2023 kwam uit op minstens 17.100 jaar.
Daarmee zouden de strepen ouder zijn dan de tot nu toe oudste bekende rotskunst van Groot-Brittannië: een gegraveerd rendier in de nabijgelegen Cathole-grot, dat ongeveer 14.500 jaar oud is. Bacon Hole ligt minder dan 5 km van die grot vandaan.
“De duisternis zelf kan een wezenlijk onderdeel van de rituele ervaring zijn geweest.”
George H. Nash, archeoloog aan de Universiteit van Coimbra en de Universiteit van Liverpool
De verf blijkt een mengsel van ijzer en klei
De onderzoekers gebruikten D-Stretch, software die heel subtiele kleurverschillen in foto’s zichtbaarder maakt. Daardoor werden de rode lijnen, stippen en spatten veel duidelijker dan met het blote oog.
Microscopische monsters gingen daarna door twee laboratoriumtechnieken: ATR-FTIR-spectroscopie en micro-Raman-analyse. Beide wijzen op hematiet, een natuurlijk ijzeroxide dat rood kleurt, gemengd met resten klei.
- Hematiet was vermoedelijk in de grot zelf te vinden.
- De verf lijkt met vingers te zijn uitgesmeerd.
- De calcietlaag op het pigment is het uitgangspunt voor de datering.
Deze minimumleeftijd rust vooralsnog op één gedateerd monster, terwijl monsters uit 2024 jongere kalklagen lieten zien die waarschijnlijk in latere millennia door langsstromend water zijn afgezet.
Kunst, telling of iets heel anders?
Nash en zijn collega’s noemen de lijnen geen eenvoudige versiering. De betekenis blijft onbekend, maar de regelmaat kan passen bij een systeem om iets te tellen, informatie door te geven of een gebeurtenis vast te leggen.
Het woord kunst kan daarbij ook misleidend zijn. Voor mensen in het laatpaleolithicum, de periode waarin moderne mensen door Europa trokken, kon zo’n patroon een praktische, sociale of rituele functie hebben zonder dat het bedoeld was als beeld voor aan de muur.
De donkere ligging van de markeringen houdt een ceremoniële uitleg open. Licht moest daar waarschijnlijk met vuur worden meegenomen, waardoor het maken en bekijken van de lijnen een bewuste activiteit werd.
Een klein spoor met Europese gevolgen
De vondst past in een veel groter Europees verhaal. Grotten als Chauvet en Altamira laten al langer zien dat mensen tienduizenden jaren geleden symbolen, dieren en patronen op rotswanden aanbrachten, vaak op plekken die niet voor dagelijks gebruik bedoeld waren.
Het oudste bekende voorbeeld in Groot-Brittannië zegt daarom niet alleen iets over één grot in Wales, maar laat ook zien hoe snel een oude conclusie kan kantelen wanneer nieuwe beeldtechniek, pigmentonderzoek en datering samenkomen.
Goed om te weten
Calciet is de witte kalksteenachtige aanslag die ontstaat wanneer mineraalrijk water over een rotswand loopt. Zo’n laag kan oudere verf afsluiten en daarmee een minimumleeftijd opleveren.
Bacon Hole valt inmiddels onder bescherming van de National Trust. Nieuwe uranium-thoriumdateringen van meer kalklaagjes moeten nu uitwijzen of deze gevonden ouderdom overeind blijft wanneer meerdere monsters naast elkaar worden gelegd.
