Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Een jaar nadat Griekse sponsduikers het wrak bij Antikythera hadden gevonden, haalden zij er roestige brokstukken uit boven. Op 17 mei 1902 zag archeoloog Valerios Stais een tandwiel in een ervan, en begon het mysterie pas echt.
Het Antikythera mechanisme is nog ingewikkelder dan een moderne klok. Foto: iStock – Rudenkoi
Een duiker daalt af in een zware koperen helm, ziet op 45 Ã 50 meter diepte wat lijken op lichamen en stuit in werkelijkheid op beelden uit een scheepswrak. De Griekse sponsduikers haalden in 1901 ook een onopvallende, roestige bronzen klomp naar boven, die een jaar later veel meer bleek dan een stuk metaal. In het brokstuk zaten zo’n dertig in elkaar grijpende tandwielen, waaronder een exemplaar met 223 tanden: resten van een ongeveer 2.000 jaar oud toestel dat hemelstanden en eclipsen kon voorspellen. Wat begon als een toevallige vondst voor de kust van Antikythera, zette daarmee ons beeld van de technische kennis in het oude Griekenland op scherp.
Slecht weer zette alles in beweging
De sponsduikers kwamen van het eiland Symi en doken daar al sinds 1870 beroepsmatig. Slecht weer bracht hen bij Antikythera terecht, waar ze onder water op een uitzonderlijk rijk wrak stuitten. Elias Stadiatis droeg bij zijn afdaling behalve zijn koperen helm ook een canvas duikpak.
De vondst was aanvankelijk vooral een bergingsklus. Beelden, voorwerpen en brokstukken gingen naar boven, terwijl niemand kon vermoeden dat één zwaar aangetaste klomp brons een heel ander soort schat verborg.
Een hemelkaart die je met de hand bediende
Het Antikythera-mechanisme, een uit de zee geborgen, zwaar gecorrodeerd bronzen apparaat met tandwielen uit ongeveer 100 v.Chr., tentoongesteld in een glazen vitrine. Beeld: Wikimedia Commons.
Het toestel werd gemaakt in de 2e eeuw v.Chr., waarschijnlijk ergens tussen 150 en 100 v.Chr. Het geldt nu als de oudste bekende analoge computer: een mechanisch rekenapparaat dat je met de hand kon draaien om standen van hemellichamen en eclipsen tientallen jaren vooruit te berekenen.
De machine werkte zonder elektriciteit en zonder scherm. De grootste tandwielschijf had een diameter van 14 cm, klein genoeg om in een houten behuizing te passen, maar precies genoeg gemaakt om een ingewikkeld model van de hemel te laten lopen.
Wat er nog over is
Van het oorspronkelijke apparaat zijn vandaag 82 fragmenten bewaard, samen naar schatting ongeveer een derde van het geheel. De resten liggen in het Nationaal Archeologisch Museum van Athene, waar je vooral losse platen, tandwielen en aangetaste stukken met inscripties ziet.
Onderzoekers moeten uit die losse delen reconstrueren welke schijven, wijzers en tandwielen ooit bij elkaar hoorden.
De zeebodem geeft nog steeds spullen prijs
Het wrak bleef ook na de eerste berging onderzoekers bezighouden. Er waren nieuwe duiken in 1953 en 1972, gevolgd door meerdere campagnes sinds 2012. Daarbij kwamen opnieuw voorwerpen boven, waaronder beelden.
Ook menselijke resten zijn bij latere expedities gevonden. De herkomst en de volledige werking van het mechanisme houden nog open vragen over, waardoor nieuwe modellen en duiken nodig blijven.
Over de studie
Professor Tony Freeth van UCL Mechanical Engineering leidde in 2021 het UCL Antikythera Research Team bij een nieuwe reconstructie van de voorkant van het toestel. Daarvoor gebruikte het team microfocus-röntgentomografie, een scanmethode die door het gecorrodeerde brons heen kijkt en verborgen vormen zichtbaar maakt.
“Ons model is het eerste dat aan al het fysieke bewijs voldoet en aansluit bij de beschrijvingen in de wetenschappelijke inscripties die in het mechanisme zelf zijn gegraveerd.”
Professor Tony Freeth, UCL Mechanical Engineering
De onderzoekers beschreven hun model van de kosmosweergave in een studie uit 2021, verschenen in Scientific Reports.
