Conventionele technologische innovatie die is gericht op economische groei verergert ecologische en sociale crises door overmatige consumptie en uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Om deze crises aan te pakken, pleiten auteurs Felix van Hoften en Rob van der Rijt voor innovatie op basis van Ontgroei-principes. Innovatie zou altijd dienen te gaan over het verminderen van materiaal- en energiegebruik op een rechtvaardige, democratische manier, gericht op het welzijn voor alle levensvormen. Voldoet een innovatie daar niet aan, dan zou het niet mogen worden toegelaten op de markt.
Ontgroei als fundament voor innovatie
Volgens de auteurs, die hun artikel publiceerden in Real-World Economics Review is technologische innovatie noodzakelijk, maar enkel wanneer het een kracht is voor een beter leven voor iedereen. Met daarnaast een noodzakelijke verminderde consumptie en productie zullen emissies, materiaalgebruik en vervuiling afnemen. Het laatste IPCC-klimaatrapport bevestigt dit: Ontgroei is de meest effectieve manier om emissies, materiaalwinning en -gebruik met grote zekerheid te verminderen. Het vereist geen investeringen of innovatie; we kunnen morgen al beginnen.
Het artikel van Van Hoften en Van der Rijt beschrijft dat innovatie moet voldoen aan vier voorwaarden: vermindering van ecologische druk binnen planetaire grenzen, bevordering van sociale en economische rechtvaardigheid, verbetering van welzijn voor mens en natuur, en versterking van de democratie. Ook groene groei voldoet niet aan deze principes, zoals ook Peter van Vliet eerder concludeerde.
Democratisering van innovatie
Eerlijke toegang tot hulpbronnen wereldwijd, true pricing en rechtvaardige lonen zijn uitkomsten van het hanteren van de hiervoor beschreven voorwaarden voor innovatie. Economische democratisering is hierbij essentieel: innovatie dient niet door de markt te worden bepaald, maar via directe democratie zoals burgerberaden. Kleinere, coöperatieve bedrijven hebben de toekomst en zijn ook nu al vaak ecologisch en sociaal rechtvaardiger. Reeds bestaande grote bedrijven kunnen democratischer worden georganiseerd via modellen met gelijkwaardige zeggenschap voor werknemers en aandeelhouders.
Praktische voorbeelden van Ontgroei-innovatie
Een Ontgroei-innovatie kan een consumentenproduct zijn, maar dan wel makkelijk te delen met anderen, biologisch afbreekbaar en volledig repareerbaar. Het kan gaan over duurzame mobiliteit, zolang het leidt tot meer gebruik van openbaar vervoer en niet-gemotoriseerde deelvoertuigen. Ontgroei-innovaties in de landbouw behoren altijd te leiden tot minder CO2-, methaan- en stikstofuitstoot en geen gebruik van pesticiden. Landbouw-innovaties herstellen juist de bodem-, water- en luchtkwaliteit. Ontgroei innovaties kunnen technologisch van aard zijn, zoals biobouwmaterialen en bioplastics, maar ook sociaal door bijvoorbeeld eetpatronen te veranderen van vlees naar plantaardig. We hebben meubilair nodig, maar nooit ten koste van de bossen. Sterker nog, elke meubelaankoop zou moeten leiden tot oorspronkelijke herbebossing, zowel in Nederland als in de landen van herkomst.
Betekenis voor markt
Er dient een toetsing te worden opgesteld waaraan innovatie zou moeten voldoen, gebaseerd op de vier voorwaarden zoals door Van Hoften en Van der Rijt beschreven. Daar kunnen ook subsidiestromen en wet- en regelgeving op worden aangepast. Overheden zouden bijvoorbeeld al per direct nieuwe aanbestedingen kunnen toetsen op de gestelde voorwaarden en zo ook bedrijven die aangeven belangrijke klimaat- en biodiversiteitsdoelen te willen halen.
Het niet gebruiken van de voorwaarden zal volgens de auteurs onherroepelijk leiden tot het verergeren van de klimaatcrisis. Conventionele innovatie veroorzaakt het verder uitsterven van dier- en plantensoorten, een leven voor altijd verloren.
Real-World Economics Review is een economisch tijdschrift dat zich bezighoudt met echte problemen in de echte wereld. Ze zet vraagtekens bij de over-theoretisering van de economische wetenschap en probeert antwoorden te vinden op ecologische en sociale problematiek. Eerder publiceerden beroemde economen als Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz, Ha-Joon Chang en Herman Daly in dit tijdschrift.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
