Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In Portugal namen eucalyptus en maritieme den tussen 2012 en 2021 83 procent van het verbrande bosoppervlak voor hun rekening. In Spanje blijken dennenplantages bovendien 2,5 keer vaker te branden dan natuurlijk productiebos.
Eucalyptusboom die uitloopt na een bosbrand. Foto: iStock – Peter Melkie
Een vuurzee die van boomtop naar boomtop springt, kan ineens ook aan de andere kant van een weg oplaaien: losse, papierachtige eucalyptusschors waait brandend honderden meters mee. Op het Iberisch Schiereiland staan uitgestrekte eucalyptus- en dennenmonoculturen die ooit zijn aangeplant voor pulp en hout, maar die bij droogte een gevaarlijke rol spelen. Dat werd pijnlijk zichtbaar rond het Portugese Pedrógão Grande in juni 2017, waar meer dan 50.000 hectare afbrandde en tientallen mensen omkwamen. Achter die rampen schuilt een bosmodel waarin snelle houtproductie en brandrisico steeds moeilijker van elkaar zijn te scheiden.
Waar het vuur neerkomt, begint het opnieuw
Satellietbeelden van het verbrande gebied rond Pedrógão Grande lieten zien hoe sterk het landschap de brand voedde: eucalyptus- en dennenplantages besloegen daar ongeveer 70 procent van het getroffen terrein en brandden met hoge intensiteit.
In Portugal braken tussen 2012 en 2021 gemiddeld 15.522 landelijke branden per jaar uit, goed voor gemiddeld 126.091 hectare verbrand oppervlak.
- 62.639 hectare, 50 procent, bestond uit bosopstanden.
- 54.682 hectare, 43 procent, was struikgewas en weiland.
- 8.770 hectare, 7 procent, was landbouwgrond.
De boom zelf helpt het vuur een handje
Satellietafbeelding van Portugal met zichtbare rookpluimen van bosbranden en verbrande gebieden in het landschap. Beeld: Wikimedia Commons – Wikimedia.org.
Eucalyptus komt oorspronkelijk uit Australië en werd op het Iberisch Schiereiland op grote schaal aangeplant voor papier en houtpulp. De oliën in de boom en zijn vorm zorgen ervoor dat vuur er bijzonder fel doorheen kan trekken.
“Door de vorm en oliën van eucalyptus zijn branden meestal feller.”
David López, bosbrigadeleider in Galicië
López zag in Galicië ook wat er daarna gebeurt: de wind kan gloeiende stukken schors en vonken 2 km verderop neergooien. Zo ontstaan nieuwe brandhaarden, soms op plekken waar de hoofdbrand nog niet was aangekomen.
Snelle houtoogst heeft een prijs
De grote opmars van eucalyptus en dennen in Spanje begon in het Franco-tijdperk. Staatsbedrijf ENCE richtte herbebossing toen op maximale houtproductie, met soorten die snel groeien en vaak op grote, gelijkvormige percelen staan.
Die keten is nog altijd lucratief. ENCE gaf in 2022 236 miljoen euro uit aan eucalyptus uit grotendeels particuliere plantages in Galicië, terwijl zulke aanplantingen in dezelfde tijd drie tot vier keer kunnen worden gekapt als natuurlijk productiebos.
Een vergelijking van houtproductiesystemen in Spanje laat zien dat dennenmonoculturen 2,5 keer vaker branden dan natuurlijk productiebos.
Een bos vol dezelfde soort is kwetsbaar
Op het Iberisch Schiereiland beslaat eucalyptus ongeveer 845.000 hectare, 26 procent van alle bossen daar. In Portugal was eucalyptus in 2019 goed voor 26 procent van het bosareaal, terwijl maritieme den 22 tot 23 procent innam.
Tussen 2009 en 2023 brandde in Portugal jaarlijks gemiddeld 93.731 hectare af; 2017 was met meer dan 500.000 hectare het slechtste jaar uit die reeks.
Bij herbebossing kunnen kurk- en steeneiken een deel van het risico helpen verkleinen, omdat deze inheemse soorten beter tegen brand kunnen. Ze vormden in 2019 respectievelijk 23 procent en 11 procent van het Portugese bos.
Over het onderzoek
De vergelijking van brandrisico’s in Spaanse houtproductiesystemen verscheen in Nature Communications, in mei 2025. De Portugese brandcijfers komen uit het jaarlijkse milieustatusrapport, terwijl de verdeling van boomsoorten is gebaseerd op de bosinventarisatie van 2019 door ICNF en INE.
