De longen van de wereld blazen CO2 uit, in plaats van op te nemen

Waar gaat dit over:
De tropische regenwouden van de wereld, ooit de longen van de aarde, verliezen hun vermogen om koolstof vast te houden. Nieuwe satellietdata laten zien dat grote bosgebieden nu meer CO₂ uitstoten dan ze opnemen.

Waarom wil je dit lezen:
Omdat dit kantelpunt een van de meest zorgwekkende signalen is van wereldwijde klimaatverandering. Wat ooit onze grootste natuurlijke bondgenoot was, dreigt nu een extra bron van opwarming te worden.

Van koolstofput naar koolstofbron

Onderzoek van het National Centre for Earth Observation aan de universiteiten van Leicester, Sheffield en Edinburgh toont aan dat Afrikaanse bossen sinds 2010 zijn veranderd van een koolstofput in een bron van uitstoot. Waar ze ooit meer CO₂ opnamen dan ze afgaven, verliezen ze nu jaarlijks zo’n 106 miljard kilo biomassa, vergelijkbaar met het gewicht van 106 miljoen auto’s. Dat schrijft The Guardian.

Deze omslag geldt niet alleen voor Afrika. Alle grote regenwoudregio’s op aarde, het Amazonegebied, Zuidoost-Azië en Afrika, stoten inmiddels meer koolstof uit dan ze opnemen. De oorzaken zijn overal hetzelfde: ontbossing, aantasting van de bosstructuur en steeds intensere bosbranden.

Tropische regenwouden onder druk

In Zuid-Amerika is vooral het oostelijke Amazonegebied, met deelstaten als Pará en Mato Grosso, sterk getroffen. Door ontbossing, droogte en branden stoot dit deel van het Amazonewoud inmiddels meer CO₂ uit dan het opneemt. Alleen bossen die onder beheer staan van inheemse gemeenschappen blijven grotendeels een koolstofput, al komen ook die steeds vaker onder druk door illegale houtkap en nieuwe wegen.

In Afrika is de verandering nog groter. Buiten het meest ongerepte binnenste van het Congobekken verliezen tropische bossen snel aan biomassa. Vooral in de Democratische Republiek Congo, Madagaskar en delen van West-Afrika worden de bossen dunner en droger. Daardoor stoot het Afrikaanse continent als geheel nu meer CO₂ uit dan het opneemt.

In Zuidoost-Azië is de situatie vergelijkbaar. In gebieden als Maleisisch Borneo blijven bossen die zijn gekapt of aangetast nog minstens tien jaar lang netto uitstoters. De afbraak van dode bomen en bodemmateriaal veroorzaakt meer uitstoot dan jonge aanplant kan compenseren.

Brandgevoelige noordelijke bossen

Niet alleen de tropen verliezen hun rol als koolstofput. Ook in de boreale bossen van Canada, Alaska en Siberië veroorzaken steeds hevigere branden een omslag. In droge gebieden, zoals delen van de Northwest Territories in Canada, worden jonge bossen door herhaalde branden netto uitstoters. Daarbij gaat niet alleen vegetatie verloren, maar ook oude bodemkoolstof die eerder nooit verbrandde.

Steeds vaker veranderen grote branden, van het Amazonegebied tot Australië, bossen in tijdelijke maar massieve bronnen van CO₂. Tijdens extreme brandjaren spreken onderzoekers van “superemitters”: ecosystemen die in korte tijd meer uitstoten dan ze in decennia kunnen opnemen.

Verschillen binnen regio’s

Het beeld is niet overal negatief. In het Amazonegebied blijven veel inheemse territoria nog altijd koolstofputten dankzij zorgvuldig bosbeheer. En het centrale veenrijke bosgebied van het Congobekken slaat nog steeds enorme hoeveelheden koolstof op. Maar aan de randen van dat gebied verdwijnen bomen zo snel dat de Afrikaanse bosbalans inmiddels is doorgeslagen naar netto uitstoot.

Een race tegen de klok

Wetenschappers waarschuwen dat het huidige klimaatbeleid deze verschuiving niet bijhoudt. Professor Heiko Balzter van de Universiteit van Leicester benadrukt dat beleidsmakers dringend meer bescherming moeten bieden aan tropische bossen.

Het Braziliaanse initiatief Tropical Forest Forever Facility (TFFF) probeert meer dan honderd miljard dollar te mobiliseren om landen te betalen voor het behouden van hun bossen. Tot nu toe is slechts 6,5 miljard dollar toegezegd, veel te weinig om de trend te keren.

Kortom

De bossen die ooit het klimaat stabiliseerden, dreigen het nu juist te ontregelen. Ontbossing, degradatie en branden hebben meerdere van de grootste bosgebieden ter wereld veranderd in netto uitstoters van broeikasgassen.

Zonder snelle actie om bosverlies te stoppen, duurzame alternatieven te financieren en inheemse gemeenschappen te versterken, verliest de wereld haar krachtigste natuurlijke bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering.