Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Begin oktober piekt de trek van zanglijsters boven Nederland, vaak onzichtbaar in het donker. Wie dan buiten luistert, kan ze horen roepen. Voor de koperwiek moet je meestal tot de tweede helft van oktober wachten.
Kraanvogels vliegen in formatie over. Foto: iStock – hanhanpeggy
Je staat ’s avonds nog even bij het open raam als er boven de straat een dun ‘pit’ klinkt. Het kan een zanglijster zijn, een van de vogels in een najaarstrek die veel groter is dan je vanaf de grond zou denken: tussen 8 en 12 oktober 2015 registreerden weerradars in Nederland en België bijna 57 miljoen trekvogels. De koperwiek klinkt anders en houdt met een langgerekte roep contact met soortgenoten. Vooral boven steden zijn die roepen goed te horen, omdat het licht de koperwieken aantrekt en ze lager vliegen.
In oktober trekken er ook vogels die je overdag kunt zien
Wie overdag omhoogkijkt, kan in oktober ook vinken, piepers, leeuweriken en roofvogels zien trekken. Die soorten laten zich makkelijker volgen dan de lijsters die in het donker overvliegen. September en oktober vormen samen de drukste periode van de najaarstrek in Nederland.
Het gaat om veel meer dan vogels die Nederland passeren. Elke herfst trekken naar schatting 3 miljard vogels zuidwaarts door Europa. Veel daarvan gaan door naar Afrika; andere brengen de winter door in Zuid- of West-Europa. Al die routes lopen dus ook door een deel van Europa dat voor ons gewoon dichtbij ligt.
Bij zonsopkomst schiet de zanglijster het groen in
Een zanglijster die de nacht vliegend heeft doorgebracht, blijft ’s ochtends niet rustig in het open veld zitten. De vogels duiken één voor één met snelle vlucht tussen struiken en bomen. Daar kunnen ze uitrusten en voedsel zoeken na hun nachtelijke tocht.
Ook het einde van de trek valt voor de zanglijster eerder dan voor zijn verwant, de koperwiek, waarvan de belangrijkste trek gemiddeld twaalf dagen duurt. Op 19 oktober 2022 kwamen grote aantallen koperwieken in Nederland aan. Daardoor verandert in de loop van oktober welke lijster je het vaakst hoort. Vogelbescherming Nederland beschrijft dat verschil in trektijd tussen de soorten. Let dus niet alleen op wat je ’s nachts hoort: een vogel die bij het eerste licht het groen in schiet, kan je net zo goed op de trek wijzen.
Soms komen koperwieken in een paar nachten massaal binnen
De belangrijkste trek van koperwieken is gemiddeld geconcentreerd in twaalf dagen. Een herfst kan daardoor ineens een paar avonden opleveren waarop er veel meer te horen is. De vogels reizen in losse groepen, die tijdens hun nachtelijke vlucht contact met elkaar houden.
Zo vertrokken op de avond van 18 oktober 2022 honderdduizenden, mogelijk miljoenen koperwieken uit Noorwegen en Zweden. Na een vlucht over de Noordzee kwamen ze op 19 oktober in Nederland aan. Vogeltellers legden die ochtend op twee plekken uitzonderlijk hoge aantallen vast:
- Op Texel telde vogelaar Erik Bloeming ongeveer 290.000 koperwieken die passeerden.
- Bij Westenschouwen liep de dagtelling op tot meer dan 350.000 koperwieken.
Goed om te weten Een koperwiek maakt ook geluid als hij ergens zit: dan klinkt een kort tsjuk. De langgerekte psrieee is de roep die je van overvliegende vogels kunt horen.
Voor een luisterplek hoef je niet op pad
Volgens Rolf de By, universitair hoofddocent bij ITC van de Universiteit Twente, kun je tijdens koperwiekentrek tussen 22:00 en 00:00 geregeld één roep per minuut horen. Daarvoor hoef je niet bij een bekende vogeltelpost te staan. Een tuin of een open raam is genoeg om te luisteren.
Verwacht alleen geen onafgebroken stroom geluid. Een roep kan opvallen, waarna het weer stil is. Koperwieken trekken over een bijzonder breed front; daardoor kun je ze ook horen op plekken waar overdag niemand vogels staat te tellen. Later in oktober is een avond thuis dus al een gelegenheid om zelf te luisteren.
Over het onderzoek
De aantallen in dit verhaal komen uit twee soorten tellingen. Het KNMI en Belgische weerdiensten gebruikten weerradars om vogels hoog in de lucht te registreren. Op Texel en bij Westenschouwen telden vogelaars juist de koperwieken die ze vanaf de grond zagen passeren. Op 19 oktober 2022 zagen ze daar respectievelijk ongeveer 290.000 en meer dan 350.000 koperwieken passeren.
