Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De rode besjes van deze haag blijven tot minstens eind november hangen. Voor jonge kinderen en honden zijn zowel de bessen als andere delen van de plant gevaarlijk.
Close-up van een taxus (Taxus baccata) met naalden en een rode bes met zichtbaar giftig zaad. Beeld: Sheila1988, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
Een taxushaag langs het tuinpad ziet eruit als gewoon groen, ook wanneer er in de herfst takjes op de grond liggen. Toch is bijna alles aan de plant giftig, van de naalden tot de zaden; alleen het rode vruchtvlees rond de pit is een uitzondering. Volgens het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum veroorzaakt taxus in Nederland de meeste vergiftigingen door planten in de natuur, vooral bij kinderen van 0 tot 4 jaar. Ook snoeiafval vraagt om aandacht: zelfs opgedroogde resten blijven gevaarlijk als ze worden gekauwd of ingeslikt.
De taxus staat vaak dichterbij dan je denkt
Langs een oprit vormt hij een strakke haag, midden in de tuin kan hij als losse struik staan. Taxus baccata wordt in Nederlandse tuinen ook als bodembedekker gebruikt. Die verschillende toepassingen maken het lastig om één plek aan te wijzen waar je op moet letten, want ook een lage plant kan binnen handbereik van een kind staan.
Een aanraking is ongevaarlijk. Bij de rode vruchten gaat het om wat er in de mond gebeurt. Kinderen spugen de harde pitten meestal uit als ze van het vruchtvlees eten. Bijt een kind zo’n pit door, dan kan de giftige inhoud vrijkomen.
Dat verschil is makkelijk te missen als je een kind met een besje ziet. Het zaad zit namelijk midden in het deel dat wel gegeten kan worden. Juist daarom verdient een taxus op speel- of loophoogte extra aandacht.
Het gif kan het hart ontregelen
De giftige stoffen in taxus heten taxine-alkaloïden. Na het eten van zaden of naalden kunnen bij mensen binnen 1 tot 2 uur klachten ontstaan, waaronder braken, diarree en buikkrampen. Ook duizeligheid, hallucinaties en verwijde pupillen komen voor.
Een zware vergiftiging kan verder gaan dan maag- en darmklachten. Stuipen, hartritmestoornissen en een sterke daling van de bloeddruk behoren tot de mogelijke gevolgen. In het ernstigste geval kan het hart stoppen en kan ook de ademhaling stilvallen.
De naalden verdienen dus net zoveel aandacht als de opvallende vruchten. Ze zijn smal en groen, en kunnen worden aangezien voor dennennaalden. Dat maakt taxus ook riskant voor mensen die zelf planten verzamelen om er iets van te eten of te drinken.
Voor een hond kunnen enkele uren beslissend zijn
Bij een hond kan taxine binnen enkele uren de hartfunctie aantasten. Een hartstilstand kan dan snel volgen. Ook katten kunnen door taxus worden vergiftigd, net als grazende dieren zoals schapen en runderen.
Voor paarden kan weggegooid tuinafval fataal zijn. In een Nederlandse zaak waarover de Hoge Raad op 22 april 1994 uitspraak deed, waren twee paarden gestorven nadat ze een weggeworpen taxusstruik hadden gegeten. Het ging dus om een plant die al uit de tuin was gehaald.
Vogels vormen een uitzondering. Zij kunnen de rode vruchten eten doordat de harde pitten in hun maag intact blijven en het gif daardoor niet vrijkomt. Zo verspreiden vogels de zaden van de plant.
Een taxus zonder besjes scheelt een risico
Wie een taxus wil planten op een plek waar jonge kinderen komen, kan kiezen voor een mannelijke variant zoals ‘Hillii’. Die draagt geen vruchten. Daarmee verdwijnt het risico van de besjes, al blijven de overige plantendelen gevaarlijk wanneer ze worden opgegeten.
Ook bij het onderhoud is de plek van het afval belangrijk. Laat afgeknipte takken niet liggen waar een hond of een grazend dier erbij kan. De rechtszaak over de twee paarden laat zien dat ook een complete weggegooide struik nog gevaar kan opleveren.
Over het onderzoek
Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum wordt geregeld geraadpleegd over mensen die ziek worden na het eten van zelfverzamelde planten. Taxusvergiftiging treft volgens het centrum vooral nul- tot vierjarigen. In de herfst gaan zulke vragen vooral over kastanjes en vlierbessen. Het centrum kreeg ook meldingen van vergiftiging na thee van naalden die voor dennennaalden waren aangezien.
