Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Modellen voor de Spaanse stad Murcia laten zien dat zware regen na een gebedsritueel 71 procent waarschijnlijker wordt. Een analyse van 1.200 etnische groepen laat zien waarom zulke rituelen zo overtuigend kunnen aanvoelen.
Wanneer de grond maandenlang barst en de regen uitblijft, grijpen gemeenschappen al eeuwen naar een vertrouwd middel: samen bidden. In november 2025 gebeurde dat ook in Souleimaniyé, in Irak, en ook in Europa kennen zulke rituelen een lange religieuze geschiedenis. Een studie in het Quarterly Journal of Economics, van José-Antonio Espín-Sánchez en collega’s van Yale University, koppelt klimaatgegevens aan die gebruiken en ziet dat regenrituelen voorkomen bij 44 procent van de onderzochte groepen waar de regenkans tijdens droogte oploopt, tegenover 30 procent waar die kans gelijk blijft. Droogte is ook in Europa vaker voelbaar, en de vraag wanneer we een echt weerspatroon herkennen en wanneer we er zelf betekenis aan geven wordt daardoor urgenter.
Een ritueel groeit vaak uit praktische nood
Regengebeden en processies duiken vooral op als droogte direct pijn doet, wanneer oogsten dreigen te mislukken of een waterput droogvalt. In zulke omstandigheden is samenkomen rond een priester, gebed of lokale traditie ook een manier om angst en onzekerheid te delen.
Dat gebeurt in heel verschillende religies en volksgebruiken. De vorm verschilt, maar de aanleiding is vaak een lange periode zonder neerslag, gevolgd door de hoop dat het weer eindelijk omslaat.
Goed om te weten
De studie kijkt niet naar de vraag of een gebed regen veroorzaakt. De onderzoekers onderzochten of mensen rituelen vaker inzetten wanneer het lokale weerpatroon een omslag waarschijnlijker maakt.
De lengte van een droge periode blijkt cruciaal
De analyse combineert beschrijvingen van gebruiken met klimaatgegevens uit de gebieden waar de onderzochte gemeenschappen leefden. Daardoor konden de onderzoekers vergelijken hoe rituelen samenhangen met wat meteorologen de kans op neerslag noemen.
In sommige gebieden blijft die kans op een willekeurige dag ongeveer gelijk, of het nu kort geleden heeft geregend of al een tijd droog is. Elders verandert dat juist, want hoe langer de droge periode duurt, hoe groter de kans dat er alsnog regen valt.
Wie na een lange droogte een regenritueel houdt, doet dat vaak precies in de fase waarin de atmosfeer volgens het lokale patroon meer kans heeft om water te geven.
- Bij een gelijkblijvende regenkans maakt de duur van droogte weinig uit.
- Bij een oplopende regenkans wordt regen waarschijnlijker naarmate de droge tijd voortduurt.
- Een ritueel kan daardoor vlak voor een natte periode plaatsvinden, zonder zelf de oorzaak te zijn.
Murcia laat zien hoe overtuigend toeval kan lijken
In Murcia, in het zuidoosten van Spanje, spelen katholieke gebeden voor regen een rol wanneer droogte aanhoudt. Juist daar konden de onderzoekers historische gegevens over zulke gebeden naast lokale neerslagpatronen leggen, aan de hand van dagelijkse kerk- en stadsarchiefgegevens uit 1600 tot en met 1836.
Het model keek naar gebeden die in de voorafgaande maand waren uitgesproken en naar zware neerslag op een afzonderlijke dag. Een gebed wordt meestal pas gehouden wanneer een droge periode al flink voortduurt, en zelden op een willekeurig moment.
Daardoor kan een priester of gemeenschap achteraf een opvallend sterk verband zien tussen het ritueel en de regen die volgt. Dat schijnverband, zoals dat in gewone taal heet, houdt in dat twee dingen vaak samenvallen, terwijl het ene het andere niet veroorzaakt.
De onderzoekers beschrijven het gebed als een goede voorspeller van toekomstige neerslag in gebieden met een oplopend risico. Het ritueel is daarmee niet minder echt voor de deelnemers, maar wel iets anders dan weersbeheersing.
Waarom ons brein zo’n verband onthoudt
Mensen onthouden een gebed waarna een stortbui volgt meestal beter dan een bijeenkomst waarna de lucht droog blijft. Vooral na maanden van zorgen om water of voedsel krijgt zo’n natte dag vanzelf veel betekenis.
De studie laat zien dat rituelen kunnen aansluiten op voorspelbare weerscycli. De ervaring dat een gemeenschap iets heeft gedaan en dat het daarna regent, kan generaties lang worden doorgegeven, ook als de onderliggende motor gewoon het klimaatpatroon is.
Dat verklaart ook waarom een gebruik niet verdwijnt zodra er betere weersverwachtingen zijn. Een regenritueel is tegelijk een religieuze handeling, een sociale bijeenkomst en een manier om grip te voelen op een periode waarin weinig zeker is.
Wat we hier in Europa van kunnen leren
Voor Europese regio’s waar droogte en zware buien elkaar afwisselen, is het nuttig om goed te kijken naar de volgorde van gebeurtenissen. Een droge fase, een oproep tot actie en daaropvolgende regen kunnen heel logisch samenlopen zonder dat er een direct oorzakelijk verband bestaat.
De wetenschappelijke analyse maakt duidelijk dat lokale kennis van weerpatronen diep in tradities kan zitten. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of vergelijkbare verbanden ook bestaan bij andere rituelen rond droogte, hitte of overstromingen.
