Long covid in 2026: wat onderzoekers nu vinden en welke behandelingen kansrijk zijn

9 oktober 2026|doorJana Ostaptchouk|incovid, gezondheid

Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Er wordt steeds meer duidelijk over wat long covid in het lichaam doet. In het bloed zitten microstolsels die verstrikt raken in kleverige netten van afweercellen, en in de hersenen zien onderzoekers schade aan zenuwuiteinden die dopamine afgeven. De grote medicijnstudies leverden dit jaar vooral teleurstellingen op. Toch zijn er lichtpuntjes, zoals het middel bezisterim en metformine om long covid te voorkomen.

De vermoeidheid van long covid kan moedeloos maken. Foto: iStock – SERHII LUZHEVSKYI

Eerder schreven we over wat nieuwe coronavarianten doen bij mensen met long covid. Een herbesmetting kan een flinke terugval veroorzaken. Maar wat gebeurt er eigenlijk in het lichaam? En is er al iets dat helpt? We zetten de belangrijkste bevindingen op een rij.

Microstolsels verstrikt in netten van afweercellen

In 2021 vond de Zuid-Afrikaanse onderzoeker Resia Pretorius van de Universiteit Stellenbosch kleine, afwijkende klontjes van stollingseiwitten in het bloed van coronapatiënten. Ze noemde ze microstolsels. Ongeveer tegelijk liet de Franse onderzoeker Alain Thierry van het kankerinstituut in Montpellier zien dat netten van afweercellen een grote rol spelen bij covid. Die netten heten NETs, wat staat voor neutrophil extracellular traps.

NETs ontstaan als een bepaald type witte bloedcel, de neutrofiel, zijn eigen DNA naar buiten werpt. Dat vormt draderige structuren vol agressieve enzymen. Zo vangt het lichaam bacteriën en virussen. Maar te veel NETs zijn schadelijk. Ze worden in verband gebracht met ontstekingen en stollingsproblemen bij onder meer auto-immuunziekten, kanker en diabetes.

De twee teams werkten samen en keken of microstolsels en NETs elkaar raken. Ze onderzochten het bloed van 50 mensen met long covid en 38 gezonde vrijwilligers met geavanceerde beeldtechnieken. De uitkomst was opvallend. Bij long covid zaten er gemiddeld bijna twintig keer meer microstolsels in het bloed. De stolsels waren ook groter. En de NETs waren als wapening door de stolsels heen geweven. Dat zagen de onderzoekers bij iedereen, maar bij long covid veel sterker.

Pretorius denkt dat de netten de stolsels stabiliseren. “Deze interactie zou microstolsels resistenter kunnen maken tegen fibrinolyse”, zegt ze. Fibrinolyse is het natuurlijke proces waarmee het lichaam stolsels afbreekt. Blijven de stolsels hangen, dan kunnen ze de kleinste bloedvaatjes hinderen. Dat zou vermoeidheid en andere klachten kunnen verklaren.

Met behulp van machine learning konden de onderzoekers long-COVID-patiënten goed onderscheiden van gezonde mensen. Maar de onderzoekers schrijven dat hun voorlopige gegevens nog niet bewijzen dat NETs en microstolsels bruikbaar zijn als biomarker in de dagelijkse praktijk. De groep was klein en de studie verscheen al in oktober 2025. Vervolgonderzoek moet het bevestigen. Ook in Nederland lopen projecten naar microstolsels en de combinatie van stolling en ontsteking.

Schade aan het dopaminesysteem in de hersenen

Een tweede spoor leidt naar de hersenen. Onderzoekers van het Centre for Addiction and Mental Health in Toronto maakten PET scans van 24 volwassenen met long covid en 24 gezonde mensen van dezelfde leeftijd. Ze maten een eiwit dat VMAT2 heet. Dat zit op de uiteinden van zenuwen die dopamine afgeven en is een bekende maat voor de gezondheid van die zenuwuiteinden, bijvoorbeeld bij de ziekte van Parkinson.

Bij long covid was er duidelijk minder van dit eiwit in het striatum. Dat is een diep gelegen hersengebied dat motivatie, beweging en denken regelt. Het verschil liep uiteen van 16 procent tot 20 procent, afhankelijk van het deelgebied. De studie verscheen in het vakblad eBioMedicine.

Opvallend is hoe nauw de scans aansloten bij klachten. Minder VMAT2 in het ene gebied hing samen met geheugenproblemen. In een ander gebied hing het samen met tragere bewegingen, in een derde met verlies van motivatie. Dezelfde onderzoeksgroep vond in 2023 al tekenen van ontsteking in deze gebieden. Mogelijk beschadigt de ontsteking de zenuwuiteinden, of andersom.

Voor veel patiënten is dit een belangrijke uitkomst. Klachten als lusteloosheid, somberheid en traagheid lijken op een depressie. Veel mensen kregen jarenlang te horen dat het tussen de oren zat. Patiënten reageren op sociale media dan ook opgelucht. Er is nu een meetbare, lichamelijke verandering die bij hun klachten past.

Toch is enige voorzichtigheid op zijn plaats. Het gaat om een kleine studie, en een momentopname bewijst geen oorzaak. Er wordt online ook gesteld dat het virus deze zenuwcellen direct binnendringt via ACE2 receptoren. Deze receptoren werken samen met een enzym die de bloeddruk reguleert, ontstekingen remt en vitale organen zoals de longen, het hart en de nieren beschermt. De ‘spike-eiwitten’ van het coronavirus passen precies op de ACE2-receptor, vergelijkbaar met een sleutel die in een slot past. Dat is een hypothese die deze studie niet heeft aangetoond.

Hoofdonderzoeker Jeffrey Meyer denkt dat een deel van de patiënten vanzelf herstelt, doordat zenuwuiteinden teruggroeien. Bij anderen blokkeert aanhoudende ontsteking dat herstel. Zijn team bereidt een studie voor met een bestaand parkinsonmiddel dat de afbraak van dopamine remt, de MAO-B remmer rasagiline. De financiering is nog niet rond. Goed om te weten: Meyer heeft zelf patent aangevraagd op het gebruik van rasagiline bij long covid.

Virusresten in darm en ruggenmerg

Een derde spoor is dat het virus niet helemaal verdwijnt. In 2024 publiceerde de Amerikaanse onderzoeker Michael Peluso een studie met een speciale PET techniek die geactiveerde afweercellen zichtbaar maakt. Na een coronabesmetting zag hij meer activiteit in onder meer de hersenstam, het ruggenmerg, het beenmerg, het hart, de longen en de darmwand. Bij mensen met long covid lichtten vooral het ruggenmerg en de darmwand op. Overigens zag hij ook verhoogde activiteit bij mensen zonder klachten.

Bij vijf deelnemers met long covid namen de onderzoekers stukjes darmweefsel af. In al die monsters vonden ze genetisch materiaal van het virus, tot 676 dagen na de besmetting. Dat versterkt het idee dat restjes virus het afweersysteem blijvend kunnen prikkelen.

De darm krijgt daardoor meer aandacht. Een grote studie onder 463 mensen met een mengsel van bifidobacteriën en vezels liet verbetering zien van meerdere klachten. Kleinere studies met andere probiotica vonden echter geen effect. Sommige patiënten melden dat een eliminatiedieet of andere darmaanpak hen helpt. Dat zijn persoonlijke ervaringen, geen bewezen behandeling.

Nicotinepleisters: een hardnekkig verhaal

In patiëntengroepen gaat al jaren het advies rond om nicotinepleisters te proberen. Soms wordt dat ook gekoppeld aan ACE2 receptoren, maar het idee gaat over andere receptoren, die voor de boodschapperstof acetylcholine. Het bewijs is mager. De basis is een Duits verslag over vier patiënten zonder controlegroep. Een gecontroleerde studie bij long covid bestaat nog steeds niet. Nicotine is verslavend en belast hart en bloedvaten. Dat is extra riskant voor mensen met POTS, een hartritmestoornis die vaak samengaat met long covid.

Grote studies leveren vooral teleurstellingen op

2026 was het jaar waarin veel grote studies hun resultaten deelden. Het beeld is ontnuchterend.

Het antivirale middel Paxlovid, tot 25 dagen gegeven, verbeterde de klachten niet ten opzichte van een placebo.
Ivabradine bij mensen met POTS verlaagde de hartslag, maar de klachten bleven gelijk.
Metformine hielp niet bij mensen die al langer long covid hebben.
Hersentraining en hersenstimulatie gaven bij geheugen en concentratie allemaal een kleine verbetering, maar geen enkele aanpak was beter dan de andere.

Een belangrijke les volgens onderzoekers: wat long covid helpt voorkomen, werkt niet per se als de ziekte eenmaal is ontstaan. Tegen die tijd is er in het lichaam al te veel veranderd.

Lichtpuntjes: bezisterim en nieuwe studies

In een vorig artikel noemden we bezisterim als lichtpuntje. Inmiddels zijn er meer details. Het middel van het Amerikaanse bedrijf BioVie remt ontstekingen en verbetert de gevoeligheid voor insuline. Aan de studie deden 203 mensen mee, twaalf weken lang. Over de hele groep was er op geen van de 22 meetpunten een significant verschil met placebo. Maar bij mensen met veel vermoeidheid, duidelijke denkproblemen of een sterke terugval na inspanning was de verbetering wel duidelijk. Het middel was veilig. De resultaten zijn nog niet door andere wetenschappers gecontroleerd. BioVie wil nu een grotere studie opzetten. Het is dus hoopvol, maar marktintroductie is nog ver weg.

Het Amerikaanse onderzoeksprogramma RECOVER test ondertussen vier nieuwe aanpakken. Het gaat om baricitinib, een ontstekingsremmer die al wordt gebruikt bij reuma, om laag gedoseerde naltrexon bij kinderen en jongeren, om GLP-1 middelen zoals semaglutide en om een verdoving van een zenuwknoop in de hals. Alleen de baricitinibstudie neemt al deelnemers op. Er zijn ook kleinere hoopvolle resultaten zonder medicijnen. Een kleine Amerikaanse studie met intensieve cognitieve therapie hielp vier van de vijf werkende deelnemers weer aan het werk.

Voorkomen blijft het beste medicijn

Het belangrijkste nieuws gaat over preventie. Twee grote studies laten zien dat metformine, een goedkoop diabetesmiddel, het risico op long covid met ongeveer 40 tot 50 procent verlaagt. Dan moet je het wel snel na een besmetting innemen, gedurende twee weken. Gemiddeld voorkomt dit één geval van long covid op elke vijftig behandelde mensen. Toch wordt het nog nauwelijks voorgeschreven. Vaccinatie verlaagt het risico ook. Ga hier niet zelf mee aan de slag, maar bespreek het met je huisarts.

Wat gebeurt er in Nederland

Het ministerie van VWS stelde via ZonMw 32,25 miljoen euro beschikbaar voor onderzoek naar post-COVID, tot eind 2026. Inmiddels lopen er 36 projecten. Die gaan onder meer over microstolsels, het spoelen van schadelijke antistoffen uit het bloed, medicijnen tegen POTS en de zorg voor kinderen. In mei 2026 kwamen er vier projecten bij, onder andere over thuiszorg voor mensen die bedlegerig zijn. Het Post-COVID Netwerk Nederland brengt patiënten, onderzoekers en zorgverleners samen.

Wat betekent dit voor jou

Er is nog geen bewezen behandeling voor long covid. Wel wordt steeds duidelijker dat het om meetbare lichamelijke veranderingen gaat, in het bloed, de hersenen en de darm. Dat helpt om gerichter te zoeken naar medicijnen, en om patiënten serieus te nemen. Heb je long covid, wees dan voorzichtig met wondermiddelen die online rondgaan. Een nieuwe besmetting voorkomen blijft belangrijk. Raak je toch besmet, vraag dan je huisarts of metformine voor jou zinvol is. Steun en informatie vind je bij PostCovid NL, Long Covid Nederland en Kinderen met Long Covid.