Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In de Limburgse gemeente Riemst herinneren verzakkingen boven oude mergelgroeven eraan hoe kwetsbaar de ondergrond is. Een leidinglek beschadigde er in 2018 drie huizen; onder Kanne loopt een gangenstelsel van zo'n zestien kilometer.
Vlaamse en Limburgse mergelgrotten zijn berucht om hun instortingsgevaar. Foto: iStock – kim willems.
Onder de akkers en huizen van Riemst ligt een verborgen landschap dat soms letterlijk onder je voeten kan wegzakken. De gedocumenteerde verzakkingen en instortingen rond de oude mergelgroeven maken de dreiging reëel. In 1958 kostte de instorting van de Roosburggroeve in Zichen achttien mensen het leven, en onder Kanne wordt de stabiliteit sinds 2010 nauwlettend gevolgd met dertien elektronische meettoestellen. Wat eeuwenlange mergelwinning achterliet, bepaalt er nog altijd hoe veilig de grond boven die gangen is.
Een lek zette de grond letterlijk in beweging
In de nacht van 12 op 13 augustus 2018 liep het mis in de Monseigneur Trudo Jansstraat in Zussen. Een grote breuk in een oude waterleiding liet zoveel water wegstromen dat de bodem boven een groeve verzakte. Vijf gezinnen moesten hun huis uit.
De drie zwaar beschadigde woningen bleken geen gewoon bouwprobleem. Het hof van beroep in Antwerpen oordeelde op 7 november 2025 dat waterbedrijf De Watergroep verantwoordelijk was voor de instorting door het leidinglek. De leiding liep precies boven de oude gangen.
Onder Limburg ligt een grensoverschrijdend gangenlandschap
Zwart-witfoto uit 1966 van een ondergrondse champignonkwekerij in de mergelgangen van Zichen-Zussen-Bolder. Beeld: Ron Kroon / Anefo, CC0, via Wikimedia Commons.
De groeve van Kanne neemt ongeveer 30 hectare in beslag, een klein stukje van de honderden kilometers oude mergelgroeven onder Belgisch en Nederlands Limburg. De winning begon in de middeleeuwen en ging door tot diep in de twintigste eeuw.
Die geschiedenis kent zware ongelukken. Op 11 mei 1926 stortte een deel van de Cannergroeve onder de Muizenberg in, net over de grens op Nederlands grondgebied. Bij die ramp kwamen 5 mensen om.
“Het is een enorme krater, een tractor kan er gemakkelijk in verdwijnen.”
Mike Lahaye, coördinator Groeven en Veiligheid bij de gemeente Riemst
Ook de ramp in Roosburg laat zien wat er op het spel staat. Toen de groeve in Zichen op 23 december 1958 instortte, kwamen achttien mensen om die in ondergrondse champignonkwekerijen werkten. Die kwekerijen leverden destijds zo’n 80 procent van alle Belgische champignons.
De gangen worden tot op duizendsten van millimeters gevolgd
In Kanne meten sinds 2010 en 2011 dertien elektronische extensometers de beweging van plafonds en pilaren. Zo’n extensometer is een uiterst nauwkeurige spanningsmeter die veranderingen ziet tot 0,001 millimeter. Elke 6 uur sturen de apparaten nieuwe gegevens door.
De meters zijn met bijna 800 meter datakabel verbonden. Lahaye combineert die cijfers met inspecties en laserscans, waarbij een laser de ruimte in detail opmeet. Vocht, trillingen en pilaren die langzaam inzakken kunnen de draagkracht van een groeve aantasten.
- In januari 2024 veroorzaakte een leidinglek al een verzakking bij de Misweg in Zussen.
- Zware regenval leidde daar in mei 2024 opnieuw tot problemen.
- Op 17 juli 2024 ontstond op dezelfde plek een gat van ongeveer 7 meter diep in een weide.
Nieuwe leidingen helpen, maar lossen de ondergrond niet op
De Watergroep heeft de waterleidingen boven de groeves in Zussen en Val-Meer inmiddels volledig vernieuwd. Die ingreep kostte bijna 700.000 euro. De kans op een nieuw lek is daardoor kleiner, maar een nieuwe leiding verandert niets aan de oude kamers en gangen eronder.
De Cannergroeve liet in 1926 al zien dat één ondergronds stelsel zich niet aan gemeente- of landsgrenzen houdt. Wie bovengronds bouwt, beheert of waterleidingen vervangt, moet weten wat er onder de grond doorloopt.
Riemst wil de zwakke plekken aanpakken
Burgemeester Mark Vos vroeg in juli 2024 ongeveer 11 miljoen euro aan de Vlaamse overheid om instabiele gangen onder woningen in risicogebied te stabiliseren. Zwakke delen moeten daadwerkelijk veiliger worden gemaakt.
De komende jaren draait het om het in kaart brengen van plekken waar huizen, wegen en leidingen boven oude mergelgroeven liggen. Sensoren, laserscans en vernieuwde leidingen zijn er al; de gevraagde 11 miljoen euro is bedoeld voor de ondergrond zelf.
