Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Al sinds 1984 voorziet de Great Man-Made River steden als Tripoli en Benghazi van water uit de Sahara. Nu staat de voorziening voor miljoenen Libiërs onder druk door oorlogsschade en achterstallig onderhoud.
Een oase met water in de woestijn. Foto: iStock – iamcu4tro
Wie in Nederland de kraan opendraait, staat zelden stil bij de leeftijd van het water. Maar in Libië stroomt water door een netwerk van 4.000 kilometer aan betonnen leidingen, gevoed door een ondergrondse voorraad die tussen de 100.000 en een miljoen jaar geleden als regen viel. De Great Man-Made River, ooit voor 25 miljard dollar opgezet onder Mouammar Kadhafi, pompt daarmee fossiel water op, geen hernieuwbare bron. Elke kubieke meter komt uit een voorraad die nauwelijks wordt aangevuld.
Een bouwwerk van 80 ton per pijpdeel
De eerste steen ging op 28 augustus 1984 de grond in, bij de olievelden van Sarir. Twee jaar later opende in Marsa El Brega een fabriek voor de reusachtige betonnen buizen die het water naar de kust moesten brengen.
Elk pijpdeel is 7,5 meter lang, heeft een doorsnee van 4 meter en weegt 80 ton. Het project was gepland voor 25 jaar en werd vrijwel helemaal betaald met olie-inkomsten; in die jaren slokte het naar schatting de helft van de nationale begroting op.
De keuze voor grondwater was vooral een rekensom. Een kubieke meter water uit het leidingnet kostte ongeveer 35 dollarcent, terwijl ontzilting van zeewater rond 3 dollar per kubieke meter lag.
Goed om te weten
De Great Man-Made River was bij het uitbreken van de burgeroorlog pas voor 70 procent af. Grote delen van het geplande netwerk zijn nooit voltooid.
Deze voorraad vult zich amper nog aan
Luchtfoto van een uitgebreid systeem van blauwe waterleidingen dat door woestijnachtig terrein loopt en water transporteert in wat lijkt Libië. Beeld: Wikipedia.
Onder de Sahara ligt het Nubische zandsteen-aquifer, een ondergrondse waterlaag die zich uitstrekt onder Egypte, Libië, Soedan en Tsjaad. Met naar schatting 150.000 km³ water geldt dit als het grootste bekende systeem met fossiel grondwater ter wereld, zo stelde onderzoek onder leiding van Mohamed Sultan van Western Michigan University.
Koolstofdatering laat zien dat het meeste water er terechtkwam in natte perioden van het Pleistoceen en Holoceen, aldus onderzoek van Noboru C. Sturchio en collega’s van de University of Illinois Chicago. Toen was de Sahara veel groener dan nu en leefden er onder meer giraffen en nijlpaarden.
De huidige aanvulling stelt weinig voor. Metingen in de Sinaï vonden plaatselijk moderne aanvoer van ongeveer 13 miljoen m³ per jaar, terwijl de Great Man-Made River jaarlijks naar schatting 2,4 km³ oppompt voor huishoudens en landbouw, oftewel 2,4 miljard m³.
- Egypte ligt boven 38 procent van de waterlaag.
- Libië heeft 34 procent van het gebied boven zich.
- Soedan en Tsjaad delen de overige 28 procent, met respectievelijk 17 en 11 procent.
Oorlog beschadigde ook de reparatiecapaciteit
In juli 2011 bombardeerde de NAVO een van de twee buizenfabrieken in Brega, omdat de alliantie stelde dat het terrein werd gebruikt voor militaire opslag door troepen van Kadhafi.
Daarmee verdween een cruciale schakel voor onderhoud. Op Libisch grondgebied kan sindsdien geen fabriek meer vervangende delen maken voor de betonnen buizen, terwijl veel putten vanaf 2019 al waren ontmanteld of buiten gebruik geraakt.
Op 10 april 2020 nam een onbekende gewapende groep een station in dat de watertoevoer naar Tripoli en omliggende steden regelt. Meer dan 2 miljoen mensen zaten zonder water; de Verenigde Naties veroordeelden de aanval vanwege de humanitaire gevolgen.
Een leidingnet van duizenden kilometers vraagt voortdurend onderhoud. Zonder stabiel centraal beheer, budget en reserveonderdelen wordt elke storing lastiger en duurder om op te lossen.
De rekening komt uiteindelijk bij vier landen terecht
De waterlaag stopt niet bij een grens. Elke extra winning in één van de vier landen raakt uiteindelijk ook de gezamenlijke voorraad, al ligt het water op verschillende dieptes en zijn de omstandigheden per gebied anders.
Droge gebieden rond de Middellandse Zee krijgen al langer te maken met druk op water voor landbouw, steden en energievoorziening. De Great Man-Made River laat zien wat er gebeurt als een land jarenlang leunt op een voorraad die op menselijke tijdschaal niet terugkomt.
Herstel van putten, vervanging van beschadigde leidingen en terugdringing van het verbruik zijn de komende stappen. Zolang er geen nieuwe productie van buisdelen is geregeld, blijven reparaties afhankelijk van materiaal dat van buiten Libië moet komen — het land telt sinds de aanval van 10 april 2020 al meer dan 2 miljoen inwoners die zonder water kwamen te zitten.
