Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Bij Texel omvat het onderwatermonument Burgzand Noord zestien scheepswrakken. Het Palmhoutwrak leverde al een jurk uit de Gouden Eeuw op, maar archeologen onderzoeken de wrakken nog altijd.
Scheepswrakken herbergen ook schatten aan informatie over onze geschiedenis. Foto: iStock – ReidlPhoto
Een lading palmhoutstammen gaf een zeventiende-eeuws wrak bij Texel zijn naam. Duikers ontdekten het Palmhoutwrak in 2014 en haalden de lading boven water. Bij onderzoek naar een ander wrak in hetzelfde gebied bleek in 2026 dat Burgzand Noord 3 uit twee deels over elkaar liggende schepen bestaat. De Tweede Kamer wil nu laten onderzoeken of het Palmhoutwrak verder kan worden opgegraven en geborgen, onder meer in de hoop te achterhalen van wie het schip was.
Dit monument begon met één wrak
Op de bodem van de Waddenzee ligt een stuk geschiedenis dat al beschermd werd voordat de bekendste vondst uit het gebied boven water kwam. Het gebied bij Texel telt zestien scheepswrakken. Burgzand Noord 3 kreeg in 1988 als eerste scheepswrak onder water de status van beschermd rijksmonument. Je kunt de resten niet zomaar bekijken zoals een monument op het land. Toch is hun plek op de zeebodem zelf belangrijk voor het onderzoek.
De wrakken in het gebied vertellen ook verschillende verhalen. Sommige stammen uit de 17e eeuw, toen Nederlandse schepen met mensen en handelswaar over zee voeren. Een vondst bij het ene wrak vertelt daardoor niet vanzelf iets over een ander schip. Archeologen moeten per plek uitzoeken wat ze precies voor zich hebben.
Een jurk maakt de lading persoonlijk
Het Palmhoutwrak heeft ook een nummer: Burgzand Noord 17, vaak afgekort tot BZN 17. Tussen de vondsten zat een zeldzame garderobe uit de Gouden Eeuw, waaronder een rijk bewerkte japon. Die kleding werd op 14 april 2016 op Texel gepresenteerd. Daarmee kreeg de geschiedenis van de handelslading ineens een heel menselijke kant.
“Zelden, misschien wel nooit, is er zo’n grote vondst gedaan in een maritieme context.” Maarten van Bommel, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.
Van Bommel doelde op de omvang van de textielvondst uit het wrak. Vooral de kleding maakt het schip bijzonder, doordat zulke voorwerpen laten zien wat mensen aan boord hadden, terwijl nog onbekend is van wie het schip was. De jurk werd eerst bewaard bij Huis van Hilde en verhuisde eind 2022 naar Museum Kaap Skil op Texel. Daar is ze nu te zien.
Een ander wrak wijst naar de Middellandse Zee
Ook Burgzand Noord 9 levert aanwijzingen op over de scheepvaart van toen. Het gaat vermoedelijk om het achterschip van een straatvaarder uit het midden van de 17e eeuw. Zo’n schip dreef handel met het Middellandse Zeegebied. Dat vermoeden geeft het wrak een heel ander verhaal dan de garderobe uit BZN 17, al blijven het allebei sporen van handel over zee.
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, studenten van de Universiteit Leiden en studenten van Saxion onderzochten Burgzand Noord 9 verder. Hun opgraving werd op 27 juli 2023 afgerond. Door de resten per wrak te onderzoeken, kunnen archeologen aanwijzingen over een schip bij elkaar houden. Dat is belangrijk in een gebied waar meerdere schepen dicht bij elkaar op de zeebodem liggen.
De handel van toen vraagt nu om keuzes
Palmhout was ooit handelswaar; voor datzelfde wrak wordt nu afgewogen hoeveel onderzoek en bescherming het krijgt. Die afweging speelt op meer plekken in Burgzand Noord. Tussen 16 juni en 11 juli 2025 inspecteerde en onderhield de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vier wrakken:
- Burgzand Noord 3;
- Burgzand Noord 8;
- Burgzand Noord 10;
- Burgzand Noord 17.
Die werkzaamheden laten zien dat bescherming niet ophoudt bij een aanwijzing als monument. De schepen worden ook later weer bekeken en onderhouden. Voor het Palmhoutwrak is de precieze bouwdatum nog onbekend, net als de naam van het schip. Verder onderzoek kan behalve nieuwe voorwerpen ook meer duidelijkheid over de geschiedenis van het schip opleveren.
Over het onderzoek
Bij Burgzand Noord werken archeologen stap voor stap: ze inspecteren wrakken, onderhouden de vindplaatsen en graven op waar onderzoek plaatsvindt. Dat werk leverde bij Burgzand Noord 3 een belangrijke correctie op. Wat lang als één wrak gold, bleek uit twee schepen te bestaan die deels over elkaar liggen.
Het onderzoek daar ging ook na de inspectieronde van 2025 door. Vanaf 26 mei 2026 gingen maritiem archeologen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed er opnieuw met studenten aan het werk.
