Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In Lake Memphremagog blijkt ongeveer een derde van de bruine dwergmeervallen een tumor te dragen die van vis op vis kan overspringen. De ontdekking van de University of Vermont is de eerste overdraagbare kanker bij een vissoort en zet de zeldzaamheid van dit natuurverschijnsel op losse schroeven.
Vissen worden onderzocht op het doorgeven van ziektes. Foto: iStock – petra012015
Een kras tijdens het paaien, een duw in ondiep water: voor een bruine dwergmeerval in Lake Memphremagog kan zo’n alledaags contact veel grotere gevolgen hebben dan gedacht. Onderzoekers zagen de zwarte huidtumoren daar sinds 2012 steeds vaker en toonden met genetische analyses aan dat het om één kankerlijn gaat die tussen vissen circuleert. De studie, op 22 juli 2026 verschenen in Nature, is de eerste aanwijzing dat ook een zoetwatervis besmettelijke kanker kan dragen. Onderzoekers vragen zich nu af hoeveel van zulke verborgen kankerlijnen er nog rondzwemmen in de natuur.
De vlekken blijken een reizende kankerlijn
De tumoren zitten vooral op de huid en vallen op als donkere, bijna zwarte plekken. Genetisch onderzoek door moleculair bioloog Julie Dragon van de University of Vermont liet zien dat de tumorcellen van verschillende meervallen veel sterker op elkaar lijken dan op de vis waarin ze zitten.
Elke tumor ontstaat dus niet opnieuw in een afzonderlijke vis, maar komt voort uit dezelfde klonale kankerlijn: een groep kankercellen die zichzelf kopieert en een nieuw dier kan binnendringen. Hoogleraar comparatieve oncologie Elizabeth Murchison van de University of Cambridge, die niet bij het onderzoek betrokken was, bevestigt dat de genetica daar geen ruimte voor twijfel overlaat.
“Het is één kloon die zich door de populatie verspreidt.”
Elizabeth Murchison, hoogleraar comparatieve oncologie en genetica aan de University of Cambridge
Vier keer eerder, maar nooit in een vis
Een bruine dwergmeerval (Ameiurus nebulosus) met duidelijk zichtbare baarddraden, gefotografeerd onderwaterclose-up. Beeld: Wikimedia Commons.
Deze meerval is pas de vierde diersoortgroep waarbij wetenschappers overdraagbare kanker hebben vastgesteld. Eerder zagen ze zulke kankers bij Tasmaanse duivels, honden en tweekleppige schelpdieren zoals kokkels, mosselen en strandgapers.
- Bij Tasmaanse duivels verspreidt een gezichtstumor zich wanneer dieren elkaar bijten.
- Honden kunnen een overdraagbare geslachtstumor doorgeven.
- Bij schelpdieren circuleert een vorm van leukemieachtige kanker door populaties.
De bruine dwergmeerval, officieel Ameiurus nebulosus, is de eerste vis en ook de eerste zoetwatersoort in dat rijtje. Sam Hart, onderzoeker aan de University of Washington en coauteur van de studie, had eerder gewerkt aan de overdraagbare kanker bij schelpdieren en kon die ervaring nu gebruiken bij het ontrafelen van de visziekte.
Het paaiseizoen lijkt het risicomoment
Viswetenschapper Mark Henderson van de Rubenstein School of Environment and Natural Resources vermoedt dat vooral grote, geslachtsrijpe dieren kwetsbaar zijn. Tijdens het paaien verzamelen ze zich dicht op elkaar in ondiep water, waar contact haast onvermijdelijk is.
De meervallen hebben scherpe stekels achter hun borstvinnen. Een prik of schaafwond kan genoeg zijn om levende kankercellen een ingang te geven; vervolgonderzoek in laboratoriumtanks moet nog uitwijzen of dit de belangrijkste besmettingsroute is.
Tussen 2014 en 2017 had 23 tot 37 procent van de onderzochte bruine dwergmeervallen tumoren; recentere metingen komen uit op ongeveer een derde van de populatie in het meer.
Voor mensen is dit geen besmettelijke ziekte
De kankercellen kunnen geen andere diersoort infecteren, benadrukt het onderzoeksteam. Wie water uit Lake Memphremagog drinkt, loopt geen risico, ook al voorziet het meer meer dan 175.000 mensen van drinkwater.
Goed om te weten
Ook bij mensen is overdracht van kankercellen zelden gedocumenteerd: van moeder op foetus bij 0,1 procent van de zwangerschappen en na een solide orgaantransplantatie bij 0,04 procent van de ontvangers.
Ons afweersysteem ruimt vreemde cellen normaal gesproken op. De vondst suggereert dat er onder vissoorten wereldwijd mogelijk meer van zulke verborgen kankerlijnen bestaan.
Over het onderzoek
Julie Dragon leidde het onderzoek samen met Mark Henderson en collega’s van de University of Vermont. Hun genetische analyses vergeleken het erfelijk materiaal van tumoren met dat van de aangetaste meervallen en brachten zo de gedeelde oorsprong van de kankercellen aan het licht.
De resultaten staan in de Nature-publicatie over de bruine dwergmeerval. Het team werkt nu met moleculaire klok-analyses aan de vraag wanneer en waar deze kankerlijn voor het eerst ontstond.
